De Moraal - Anständig geblieben

Uit Paraplu
Ga naar:navigatie, zoeken

Er bestaat nog wel eens verwarring over de woorden moraal en moreel, dat ‘morele’ het bijvoeglijk naamwoord voor moraal is maakt het niet eenvoudiger. Moraal is via het Franse morale, afgeleid van het Latijnse moralis. Het begrip moraal (of zeden) geeft de handelingen en gedragingen aan die in een maatschappelijke context als correct en wenselijk worden gezien. De Ethiek of moraalwetenschap is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met de kritische bezinning over het juiste handelen, het beschouwt de moraal. In algemene zin probeert ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen beoordelen of een handeling als goed of fout kan worden gekwalificeerd, en om de motieven en consequenties van deze handeling te kunnen evalueren. Moreel is het woord voor de geestesgesteldheid, geestelijke weerbaarheid, de moed, werkkracht of strijdlust die iemand bezielt of die ontbreekt. Moreel betekent 'zedelijk kracht', 'zedelijke moed', 'zelfvertrouwen' of 'de wil om door te zetten'. (bron: wikipedia nl)


Moraal en ethiek gaan dus over de vraag hoe een mens aan zijn voorstelling van hoe te leven komt, wat de bron is van zijn voorstelling van “hoe het hoort”, van wat “Anständig” en wat rechtvaardig is. Een gezamenlijk beleefde moraal is dat wat het gezamenlijk bestaan en handelen mogelijk maakt en het is dat wat een groep haar doelen laat bereiken. De collectieve opvatting over hoe te leven, de moraal, is de belangrijkste samenbindende factor van een groep mensen.


De Nazi moraal, de moraal van de Volksgemeinschaft, heeft de wereld Auschwitz gebracht. Het Derde Rijk en haar misdaden konden bestaan vanwege de specifieke Nazistische en in Duitsland breed beleefde moraal van de Nazi-Volksgemeinschaft. De ‘völkische’ moraal die door Dietrich Eckart en zijn jeugdige Volksgenossen Alfred Rosenberg, Joseph Goebbels, Hermann Göring, Heinrich Himmler, Adolf Hitler en andere Nazi ‘denkers’ vorm is gegeven, is de motor van het grote Nazi kwaad geweest. En in het eind 2010 verschenen boek “Anständig geblieben” stelt de auteur Raphael Gross, dat de moraal van de Volksgemeinschaft niet is verdwenen in 1945.


Het 25 punten programma van de NSDAP en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens geven goed aan hoe de NSDAP over een inrichting van de samenleving dacht en hoe daar na het Derde Rijk op is gereageerd door de in de Verenigde Naties verbonden landen.


Moraal is een complex en beladen onderwerp, de vraag “hoe (samen) te leven” wordt sinds oude tijden gesteld en beschreven. Moraal en ethiek behoren tot de kernvraagstukken van de filosofie en elke godsdienst heeft er een visie op. De vraag “hoe (samen) te leven” lijkt extra dringend te zijn geworden door de grote toename van de fysieke en geestelijke mobiliteit vanwege o.a. de komst van het straalvliegtuig, de grote goederenstromen per containervervoer, en de uitwisseling van ideeën via film, televisie en internet. De instroom van goedkope werknemers uit ver weg gelegen culturen die door de technische middelen steeds groter is geworden, maakt dat die vraag aan het begin van de 21’eeuw bij het grote publiek sterk leeft. Het lijkt of er sinds enige tientallen jaren een nieuwe grote volksverhuizing aan de gang is. Ook van het land naar de stad. Wereldwijd wonen er sinds 2009 meer mensen in de stad dan op het platteland, in Nederland is dat sinds 2006 het geval. Het lijkt steeds gewoner voor werkkrachten om naar landen ver buiten het eigen cultuurgebied te gaan, maar Nederland kende eeuwen geleden al een situatie dat een belangrijk deel van de beroepsbevolking buiten het land hun geld verdiende. De gevolgen lijken steeds merkbaarder en acuter te worden, maar het hele völkische gedoe van A.H. c.s. werd ook al gedreven door dezelfde beweging in de wereld en dezelfde angsten daarvoor. Toen waren het de mensen uit Oost-Europa die Oostenrijk binnen kwamen waar A.H. en de Oostenrijkse burgers angst voor hadden. Eigenlijk is er niets nieuws aan de hand, en ook de reacties daarop zijn niet nieuw. Xenofobie (de onredelijke angst voor het vreemde) en xenofilie (de onredelijke genegenheid tot het vreemde) zijn krachten die in alle tijden een rol spelen, in wisselende verhouding. Hoe daar macht uit is gesmeed, is een belangrijk punt bij het beschouwen van de betekenis van het Derde Rijk.


Een schip op het strand is een baken in zee.

De Nazi moraal is alleen al interessant omdat het vrijwel universeel wordt ervaren als een heel duidelijk voorbeeld van hoe het niet moet, met Auschwitz als het symbool van het kwaad bij uitstek. Alhoewel daar in de Arabische wereld nog wel eens een op kortzichtige woede gebaseerd misverstand over bestaat. De Nazi moraal van de Volksgemeinschaft levert als het ware een universeel beleefd negatief referentiepunt, het nulpunt van moraliteit.


Maar wat was er specifiek aan die Nazi moraal? Een belangrijk aspect van de Nazi moraal was de veranderlijkheid. Waar bijvoorbeeld Hitler eerst nog beweerde dat de Nazi’s in tegenstelling tot de communisten nooit vrouwen naar het front zouden sturen, was dat tegen het eind van de oorlog geheel anders. De Nazi moraal was niet homogeen en is nooit duidelijk beschreven. En ook de geschiedkundigen, sociologen, psychologen en anderen die het fenomeen na 1945 hebben proberen te begrijpen, komen tot verschillende inzichten. Toch kan er wel iets over worden gezegd. De bekende toespraak van Himmler te Poznan heeft een aspect van de Nazi-moraal duidelijk onder woorden gebracht. Een centraal thema in die rede is dat aan de toegesproken SS leden met nadruk wordt voorgehouden dat die ondanks alle geweld en moorden “Anständig geblieben” zijn. Dat hun onder normale omstandigheden verwerpelijke gedrag juist onder de bijzondere omstandigheden dat de Joden de wereld willen veroveren, blijk heeft gegeven van hoge moraliteit. Maar dit is niet specifiek iets voor de Nazi’s, want ook de Nederlanders die uit Indonesië terugkwamen kregen iets dergelijks expliciet en collectief van hun pastoors en dominees te horen. Dat corruptie en liederlijkheid vooral de Nazi norm waren en niet een “Anständig” gedrag, is daarbij een aspect apart. De eigen norm werd in werkelijkheid niet gehandhaafd, maar de verbale vorm ervan werd wel effectief ingezet ter aflaat. En dat heeft voor de meeste Nazi’s tot aan hun dood gefunctioneerd.


Centraal staat dat het Nazisme een anti-universele, op uitsluiting en op eer en wraak gerichte moraal was. Het “völkische” karakter was het meest eigen aspect van de Nazi moraal en de Nazi-Volksgemeinschaft. De belachelijke verzonnen geschiedenis en het kaartenhuis van pseudo-wetenschap die de rassentheorie moesten onderbouwen, geven een blik op de bijzondere aard van de Volksgemeinschaft. In die moraal stond de eer van het volk, van het bloed en het land voorop. Een eer die met geweld moest worden verdedigd en waarvan (vermeende) schending met wraak diende te worden beantwoord. De Volksgemeinschaft bestond op basis van particularisme, het puur op het eigen belang gericht zijn. Het “eigen volk eerst” idee is niet in Vlaanderen uitgevonden. De uitsluiting van de niet “rein-rassische” was een centrale waarde in deze moraal. In de nieuwe generaties autoritair denkenden blijven eer en wraak de centrale thema’s van de moraal. Het zogenaamd op correcte wijze verdedigen van de eer van de reeds overleden Nazi’s is iets wat best veel voor komt, ook bij hen die zich juist met nadruk geen neo-Nazi noemen.


De nadruk op eer lijkt overigens te berusten op een misverstand, waarbij eer voor reputatie en respect wordt aangezien. Maar eer is wat iemand over zichzelf denkt, respect is wat anderen voor iemand voelen, reputatie is hoe anderen over iemand denken en spreken. Reputatie kan niet met geweld worden verdedigd, eer is direct met geweld verbonden. Het verdedigen van reputatie is een lange termijn belang, het verdedigen van eer is een korte termijn oplossing. Het komt aannemelijk voor dat een niet-universeel denkende en voelende mens er meer belang aan hecht hoe hij/zij over zichzelf denkt, dan hoe anderen dat doen.

Zie verder: Afsluitende opmerkingen over het Derde Rijk, DAP-NSDAP, De Moraal - Anständig geblieben, Het 25 punten programma van de NSDAP, Het Nationaal Socialisme, Hitlers theologie, Holocaust en Shoah, KDF - Kraft durch Freude, Montségur, Nazi Weltanschauung en de Ideologen, Occultisme, Oorsprong van Duitsland en het Nationaal-Socialisme, Opvoeding en onderwijs, Otto Rahn, Swastika logo, Tijdlijn van de Nazi pre-historie, Toespraak van Himmler op 4 Oktober 1943 in Poznan, Wolfram von Sievers, Literatuurlijst, Voorbij het Inferno