Entropie

Uit Paraplu
Ga naar:navigatie, zoeken

Introductie

Entropie is geen breed bekend concept en voor zover het bekend is wordt het veelal geassocieerd met "Everything turns to dust". Essentieel in het volgende is de associatie van entropie met creativiteit. Entropie is een breed toepasbaar gebleken concept waarvoor niet binnen iedere context hetzelfde beeld wordt gehanteerd en waarover ook niet iedereen hetzelfde denkt, maar we kunnen zonder voorbehoud het volgende stellen:
- Entropie is een fundamenteel concept in de natuurkunde.
- Toepassen van het concept entropie binnen economie, ecologie, sociologie, etc. levert concrete modellen op die verifieerbaar beter bij de werkelijkheid aansluiten dan gangbare analyses.
- Het concept entropie is nauw verbonden met het concept van de ervaarbare absolute eenheid der dingen.
- Denken over entropie heeft een sterke relatie met zingeving en nadert het denken over het klassieke godsbegrip.

Deze tekst heeft niet de pretentie om compleet uit te leggen wat entropie is. Entropie is lastig om uit te leggen en er bestaan niet voor niets boeken over het uitleggen wat entropie is. Deze tekst is een poging om het concept zo operationeel mogelijk uit te leggen voor het doel waarvoor het entropie concept hier gebruikt wordt, dus om het toe te passen in gebieden zoals psychologie, sociologie, economie en zingeving. Zie voor een uitvoerige uitleg de bronnen die in de literatuurlijst staan en zie bijvoorbeeld de video's aan het eind van dit artikel.

De essentie van de hier gepresenteerde visie bestaat er uit de we in het "nu" (heden) steeds moeten trachten om de entropie van de toekomst te verhogen op basis van het verlagen van de entropie van het verleden. Het model van de wereld moeten we zo eenvoudig en tegelijk passend mogelijk maken met als doel dat de wereld die we kunnen creëren zo rijk mogelijk is. Het nu en ons ego zijn verbonden met de drie seconden die tussen de voltooide en toekomstige geschiedenissen liggen, "nu" en "ik" vormen de toestand waarin creativiteit aan de orde is. Nu bestaat alleen in ons hoofd, het is de "tick of the model" de snelheid waarmee ons model van de werkelijkheid wordt vernieuwd. "Nu" is de toestand in ruimte en tijd waarop we ons model van de wereld baseren en dat door ons model wordt gedefinieerd, "nu" is hetgeen dat door ons model van de wereld wordt bepaald en wat ons model van de wereld bepaald, "nu" is waar we invloed op hebben. Onze werkelijkheid is onlosmakelijk met "nu" verbonden ze bestaat niet in het verleden en niet in de toekomst, maar alleen in de vorm van de huidige projectie in Plato's grot.

caption

De aarde is GEEN gesloten systeem. De essentie van het leven op aarde bestaat er uit dat levende wezens de energiestroom door de aarde gebruiken om de entropie van de omgeving te manipuleren. Het verschil tussen levende wezens en dode materie bestaat eruit dat levende wezens energie/informatie kunnen aanwenden om de entropie te manipuleren. Alleen in een gesloten systeem neemt de entropie altijd toe, in een systeem dat communiceert (energie ontvangt) kan de entropie afnemen.


Ter inleiding enige citaten:

-"Therefore, a disclaimer is possibly appropriate here: should the reader wish to continue reading about the Second Law, they do so at their own risk and I accept no liability."' - Vlatko Vedral, Decoding Reality, p 62.

- "A good many times I have been present at gatherings of people who, by the standards of the traditional culture, are thought highly educated and who have with considerable gusto been expressing their incredulity at the illiteracy of scientists. Once or twice I have been provoked and have asked the company how many of them could describe the Second Law of Thermodynamics. The response was cold: it was also negative. Yet I was asking something which is about the scientific equivalent of: ‘Have you read a work of Shakespeare’s?" - C.P. Snow , The Two Cultures

- "If someone points out to you that your pet theory of the universe is in disagreement with Maxwell’s equations - then so much worse for Maxwell’s equations… But if your theory is found to be against the second law of thermodynamics I can give you no hope; there is nothing for it but to collapse in deepest humiliation." - Arthur Eddington, The Nature of the Physical World.

"Taken together, the entropy notion associated with the Second Law of Thermodynamics and the basic goal of individuals and societies seem to work in dialectic harmony driving and regulating the destructive/creative, or deductive/inductive, action that we have described herein as a dialectic engine." .... "I believe we have uncovered a Dialectic Engine that permits the construction of decision models needed by individuals and societies for determining and monitoring actions in an effort to improve their capacity for independent action. Furthermore, since this engine is directed toward satisfying this basic aim or goal, it follows that the goal-seeking effort itself appears to be the other side of a control mechanism that seems also to drive and regulate the alternating cycle of destruction and creation toward higher and broader levels of elaboration"- John R. Boyd, Destruction and Creation

You should call it entropy, for two reasons. In the first place your uncertainty function has been used in statistical mechanics under that name, so it already has a name. In the second place, and more important, no one really knows what entropy really is, so in a debate you will always have the advantage. - John von Neumann suggesting to Claude Shannon a name for his new uncertainty function, as quoted in Scientific American Vol. 225 No. 3, (1971), p. 180.


Geschiedenis

Sinds de 17'eeuw werkten wetenschappers als Robert Boyle (1627-1691), Robert Hooke (1635-1703), Denis Papin (1647-1712) en Nicolas Carnot (1796-1832) aan het ontwikkelen van natuurkundige inzichten die de basis voor de thermodynamica vormen. Daarbij voortbordurend op werk van o.a. de klassieke Grieken zoals Hero van Alexandrië (c.10 AD – c. 70 AD). Met de introductie van de stoommachine ontstond behoefte aan theoretisch inzicht in hoe die machine werkte en ontwikkelde zich de Thermodynamica als vakgebied. Rudolf Clausius (1822-1888) staat bekend als de persoon die het begrip entropie introduceerde. Ludwig Boltzmann (1844-1906) kreeg door dat entropie een statistisch verschijnsel is en heeft tussen 1872 en 1875 het inzicht beschreven waarop de naar hem genoemde wet S = k log W is gebaseerd. Deze natuurwet is rond 1900 door Max Planck (1858-1947) in de bekende vorm opgesteld. In 1927 werd door Sir Arthur Eddington een verband gelegd tussen entropie en de "arrow of time". Het in 1932 door John von Neumann gepubliceerde "Mathematical Foundations of Quantum Mechanics" wordt gezien als de wiskundige basis van de quantum theorie, von Neumann definieert hierin een begrip van entropie dat naar hem is genoemd. Samen met Ralph Hartley (1888-1970) was het Claude Shannon (1916-2001) die de informatietheorie ontwikkelde waarbij entropie van informatie centraal staat. Het in 1948 publiceerde artikel "A Mathematical Theory of Communication" wordt algemeen erkend als de basis van de informatietheorie. De Nederlandse econoom Henri Theil (1924-2000) wordt gezien als de eerste die de term politieke entropie gebruikte, in 1969 publiceerde hij het artikel: 'The Desired Level of Political Entropy' in de American Political Science Review. De Theil index voor het berekenen van (on-)gelijkheid is gebaseerd op het concept entropie. Jeremy Rifkin (1945-) heeft in 1980 een boek gepubliceerd met de titel "Entropy: A New World View". Hedendaagse onderzoekers zoals onder andere Reiner Kümmel (1939 -), Kenneth D. Bailey (1943-), John Harte (?-), en Vlatko Vedral (1971-) werken buiten de natuurkunde met het concept entropie. In 1988 heeft Seth Lloyd (1960-) geopperd dat entropie het "gevolg" is van quantum entanglement, deze theorie werd toen afgewezen maar wordt sinds enige jaren breder onderzocht en meer geaccepteerd.

De ontwikkeling van het inzicht in entropie is snel gegaan en gaat snel, in 1854 introduceerde Clausius het begrip entropie en in 1948 formuleerde Shannon de informatietheorie op basis van het begrip entropie. Machine learning / Artifical Intelligence is nauw verbonden met inzichten in entropie. Het snel gegroeide inzicht in entropie is een grote motor achter de technologie gedreven versnelling waarin de samenleving is gekomen.

Korte uitleg

Van entropie is alleen sprake als het gaat over een 'systeem' dat bestaat uit een aantal delen die samen een geheel vormen dat meer is dan de som van de delen.

Populaire beelden die gebruikt worden om enig gevoel voor een aspect van entropie over te brengen zijn: 1) de slaapkamer die in de loop van de tijd "vanzelf" een rommel wordt als je er geen energie in steekt om het op te ruimen, en 2) Het feit dat er wel scherven onstaan als je een glas laat vallen, maar dat de kans verwaarloosbaar is dat er een glas ontstaat als je scherven laat vallen. Je moet energie op basis van informatie in scherven steken om er weer een glas van te maken. Beide beelden illustreren dat entropie iets met tijd en toenemende onvoorspelbaarheid van de toestand heeft uit te staan, maar entropie is meer dan het onderganggevoel dat met deze beelden overgedragen wordt.

Een eenvoudig beeld van entropie is dat het zoiets is als "verspreid raken" en dat zaken vanzelf steeds verder verspreid raken tenzij er ordenend wordt opgetreden. Ordenend optreden (="arbeid verrichten") staat voor "op basis van informatie gericht energie steken in het verlagen van de huidige entropie". Daarbij kan onderscheid worden gemaakt in ordenend optreden naargelang dat optreden de entropie van de toekomst ook verlaagt of juist vergroot. De wijze waarop wordt beschreven wat is gebeurd bepaalt in hoge mate wat kan gebeuren, het model van de voltooide geschiedenis bepaalt in hoge mate het model van de geanticipeerde toekomstige geschiedenis en daarmee de dominante richting en de vrijheidsgraad van het toekomstige handelen.

Entropie is natuurkundig gezien verbonden met de onomkeerbaarheid van processen en nauw verbonden met het begrip tijd en met de kwaliteit van energie. En aangezien de onomkeerbaarheid van processen het gevolg is van het feit dat ons bekende processen niet in oneindig kleine stappen kunnen worden doorlopen, is denken over entropie ook direct verbonden met het denken over het oneindige en met quantum theorie. Omdat geen enkel ons bekend proces volkomen omkeerbaar is, neemt de entropie van een gesloten systeem noodzakelijkerwijze steeds toe. Pas door van buiten energie aan een systeem toe te voegen, door te communiceren, kan de entropie weer worden verlaagd, maar dan is wat wordt beschouwd een sub-systeem geworden, onderdeel van een groter systeem.

John R. Boyd beschrift entropie in Destruction and Creation als: "Entropy is a concept that represents the potential for doing work, the capacity for taking action, or the degree of confusion and disorder associated with any physical or information activity. High entropy implies a low potential for doing work, a low capacity for taking action or a high decree of confusion and disorder. Low entropy implies just the opposite. Viewed in this context, the Second-Law of Thermodynamics states that all observed natural processes generate entropy. From this law it follows that entropy must increase in any closed system—or, for that matter, in any system that cannot communicate in an ordered fashion with other systems or environments external to itself. .... any inward-oriented and continued effort to improve the match-up of concept with observed reality will only increase the degree of mismatch. .... we find that the uncertainty and disorder generated by an inward-oriented system to talking to itself can be offset by going outside and creating a new system. Simply stated, uncertainty and related disorder can be diminished by the direct artifice of creating a higher and broader more general concept to represent reality."

Entropie beschrijft de verhouding tussen de micro- en de macro-wereld, de wereld van het echte toeval op het niveau van atomen en de wereld van de deterministische wetten die wij ervaren. De indeling in micro- en macro-wereld is in de sociologie ook van toepassing, met het individu en de totale samenleving als laagste en hoogste niveau. Over elementaire deeltjes kunnen in de natuurkunde alleen uitspraken in termen van waarschijnlijkheid worden gedaan, terwijl de fysieke wereld die wij dagelijks ervaren wordt bepaald door oorzaak en gevolg. Hoe de micro- en macro-wereld zich verhouden is niet volkomen duidelijk, niet in de natuurkunde en ook niet in de sociologie, maar de entropie is wel een maat voor de verhouding. Het komt er op neer dat de entropie van een macrotoestand gelijk is aan de som van de waarschijnlijkheid van alle microtoestanden die aan de macrotoestand ten grondslag liggen. Hetzelfde anders gezegd; de entropie is de optelsom van de waarschijnlijkheid van alle mogelijke onderliggende geschiedenissen van een macro-toestand.

Het in 1988 door Seth Lloyd geopperde idee dat Kwantumverstrengeling (quantum entanglement) de "oorzaak" van het verschijnsel entropie is vindt steeds meer bewijs en aanhang. De waarneming van kwantumverstrengeling bestaat er uit dat vastgesteld is dat deeltjes zodanig verweven kunnen raken dat hun kwantumtoestand niet meer individueel vastgesteld kan worden, ook als ze op grote afstand van elkaar staan. Elke meting aan een verstrengeld deeltje legt de kwantumtoestand van alle daarmee verstrengelde deeltjes vast. Einstein noemde quantum entanglement "spooky action at a distance" en wees het idee af, maar latere waarnemingen bevestigen het bestaan. Kwantumverstrengeling wordt gezien als in zekere zin de essentie van kwantum mechanica en het vormt de basis van kwantum computing, het is onderwerp van veel onderzoek. Het idee is dat deeltjes door interaktie verweven raken en in een toestand van kwantumverstrengeling terecht komen. De kwantumtoestand van een niet verstrengeld deeltje wordt een "pure state" genoemd die wordt beschreven met een waarschijnlijkheidsdistributie. Zodra deeltjes verstrengeld raken is er sprake van een gemeenschappelijke waarschijnlijkheidsdistributie die de toestand van verstrengelde deeltjes in één keer beschrijft, de eigenschappen van de afzonderlijke deeltjes kunnen niet meer met een zelfstandige waarschijnlijkheidsdistributie worden beschreven. Het systeem van verstrengelde deeltjes als geheel kent nu een eigen "pure state". Het is alsof de deeltjes door interaktie gradueel hun autonome toestand verliezen en pionnen worden van de gemeenschappelijke toestand. Na verloop van tijd bevatten de correlaties alle informatie en de indiviuele deeltjes bevatten geen informatie meer. Dat is volgens Lloyd het moment waarop de toestand van evenwicht is bereikt, dat is de toestand waarin de deeltjes zijn gestopt met te veranderen. De pijl van de tijd gaat richting toenemende correlatie. ("The arrow of time is an arrow of increasing correlations" - Seth Lloyd). Dat de elementaire deeltjes van een kopje koffie en de omgeving in een toestand van entanglement terecht komen heeft voor de macro wereld op realistische tijdschaal een waarneembaart effect, namelijk dat de temperatuur in meetbare tijd gelijk wordt. De interaktie van een object met zijn omgeving heeft tot gevolg dat de informatie over de eigenschappen van het object naar de omgeving "lekken" en over de gehele omgeving verspreid raakt. (Linden, Popescu, Short, Winter, Physical Review, 2009 / Reimann, 2009 / Short et al, 2012) Het lokale verlies aan informatie maakt dat de verandering van de toestand van de koffie na verloop van tijd stagneert en niet meer in de tijd verandert, zelfs als de "pure state" van de omgeving zich nog verder otwikkelt. In principe zou de koffie nog steeds plotseling warm kunnen worden, maar de kans daarop is zo gering dat die in de thermodynamica als onmogelijk wordt bestempeld. De enorme onvoorstelbare grote getallen waar het bij entropie berekeningen om gaat hebben niets meer te maken met een kans zoals bijvoorbeeld in de Staatsloterij. Kwantum onzekerheid is de achterliggende oorzaak van het verschijnsel entropie. Het door interaktie met de omgeving verspreidt raken over de omgeving van de informatie over de lokale/individuele "pure state" en de verwaarloosbaar kleine kans dat een deeltje per toeval weer in een "pure state" terecht komt zijn de oorzaak van de richting van de tijd. Het idee dat we bewust zijn van geschiedenis wordt ook in verband gebracht met kwantumverstrengeling, het opbouwen van geschiedenis bestaat uit een toename van de correlaties in ons denken en een verstrengeld raken met de omgeving. "The present can be defined by the process of becoming correlated with our surroundings" - Seth Lloyd. Mij fascineert het dat één mens met het blote oog geen kwantumverstrengeling waar kan nemen, maar dat een aantal mensen dat samen wel kunnen. Ook is het een relevante waarneming dat het bij sociologie/politiek ook om de correlatie en informatieuitwisseling tussen "deeltjes" gaat en dat het concept entropie een navolgbare en zinvolle basis voor een model van de samenleving oplevert.

Dit delen van informatie is ook de kracht achter het zelforganiserende vermogen van o.a. de samenleving, je zou kunnen spreken van de verstrengeling van mensen tot groepen. Zie het artikel Self organization in de engelse Wikipedia : >>The original "principle of the self-organizing dynamic system" was formulated by the cybernetician Ashby in 1947. It states that any deterministic dynamic system will automatically evolve towards a state of equilibrium (or in more modern terminology, an attractor). As such it will leave behind all non-attractor states (the attractor's basin), and thus select the attractor out of all others. Once there, the further evolution of the system is constrained to remain in the attractor. This constraint on the system as a whole implies a form of mutual dependency or coordination between its subsystems or components. In Ashby's terms, each subsystem has adapted to the environment formed by all other subsystems.<<

De boodschap van de Tweede wet van de Thermodynamica is dat de entropie van een gesloten systeem altijd toeneemt. Maar dat is alleen van toepassing op de entropie van het heden, de voltooide geschiedenis. De entropie van de toekomst neemt af en niet toe. Terwijl het aantal mogelijke voltooide geschiedenissen "vanzelf" toeneemt, neemt het aantal mogelijke toekomstige geschiedenissen "vanzelf" af. Het heden heeft de neiging om steeds minder specifiek te worden, het heden neigt ernaar om het gevolg te zijn van steeds meer mogelijke geschiedenissen. Maar de toekomst heeft tegelijkertijd als gevolg van diezelfde entropie de neiging om steeds minder keuzes toe te laten. Waarbij opgemerkt moet worden dat ons toekomstbeeld uit geanticipeerde geschiedenis bestaat. Niemand kent de toekomst, dat is de primaire les van de geschiedenis.

Het is van essentieel belang om in te zien dat de aarde geen gesloten systeem is, we zijn onderdeel van een voortdurende energiestroom. Energie wordt overdag van de zon ontvangen en in de nacht door het heelal opgenomen. Wie stelt dat de Tweede wet van de Thermodynamica wordt weersproken door evolutie denkt kennelijk in het verlengde van de Middeleeuwse discussie toen het een revolutie was om in te zien de aarde om de zon en niet de zon om de aarde draait. Wij bevinden ons niet alleen in het zonnestelsel en het heelal, we maken als aarde aktief deel van dat grotere geheel uit. Zonder die energiestroom bestond het leven niet. Het leven is in staat en heeft een sterke neiging om die energiestroom in te zetten om de entropie van de omgeving te reduceren. De entropie van een systeem neemt weliswaar per definitie steeds toe, maar kan weer worden gereduceerd door intelligent energie aan te wenden om de orde te herstellen. Entropie verlagen is wat intelligente levende wezens doen. Het kunnen beïnvloeden van de entropie is het wezenlijke van het onderscheid tussen een "object" en een "agent". Het essentiële onderscheid daarbij bestaat tussen een invloed op de entropie waardoor het aantal toekomstige geschiedenissen minimaliseert, en het herstellen van de entropie op een wijze die de toekomstige keuzevrijheid maximaliseert. Het concept entropie zegt in tegenstelling tot het populaire destructieve beeld daarvan, juist veel over de aard van creativiteit.

Entropie heeft uit te staan met het beleven van waarde, de waarde die wij aan te onderscheiden toestanden toekennen bepaalt hoe wij de entropie ervaren. Clausius zag entropie als de afnemende waarde van energie als gevolg van het verrichten van arbeid ("work"). Toenemende entropie staat daarbij voor een afnemende geschiktheid van energie om er arbeid mee te verrichten. Het bestuderen van entropie is dus verbonden met axiologie, de studie van esthetiek en ethiek. Als gesteld wordt dat de entropie van scherven groter is dan de entropie van een heel glas, berust dat op het idee dat wij moeite doen om een glas te produceren omdat die vorm voor ons een specifieke waarde heeft. Als een speciale verzameling scherven waarde heeft, is het net zo moeilijk zo niet moeilijker om de materie in die vorm te brengen dan om een heel glas te maken. Vergelijk het tekenen van een heel glas met het tekenen van de scherven met een CAD programma, wat een soort van Kolmogorof maat voor complexiteit (beschrijvende complexiteit) is.

De beleving van muziek hangt samen met de entropie van de muziek. Als een bestand met de midi score ("digitaal notenschrift") van een muziekstuk wordt gecomprimeerd levert de verhouding tussen de omvang van het oorspronkelijk en het gecomprimeerde bestand een maat op die tussen muziekstukken vergeleken kan worden. De mate van comprimeerbaarheid is een maat voor de entropie van de informatie en blijkt samen te hangen met hoe muziek beleefd wordt. Muziek die is gereduceerd tot notenschrift bestaat waarneembaar uit een geheel van eenheden (noten, "muziek kwanten") waarbij het geheel meer is dan de som van de delen. Muziek die meer kan worden gecomprimeerd ervaren wij over het algemeen als "populaire muziek" en muziek die minder kan worden gecomprimeerd als "klassieke muziek", maar chaotische muziek is ook moeilijk comprimeerbaar. Op die manier gezien blijkt dat Jimi Hendrix als klassiek wordt geclassificeerd en Beethoven als populair. Hetzelfde concept kan op alle kunst worden toegepast. Bijvoorbeeld het verschil tussen "Entartete Kunst" en zogenaamde "Grote Kunst" kan met grote waarschijnlijkheid op basis van de entropie van het beeld worden vastgesteld. (Entartete Kunst is een door de zionistische leider Max Nordau ingevoerd begrip dat door de Nazi's met het hun typerende gevoel voor 'humor' is overgenomen.) Naarmate iets meer verrast, wordt dat meer gewaardeerd door intensere liefhebbers. Mensen gaan naar McDonalds omdat ze daar zeker niet zullen worden verrast en geen nieuwe keuzes hoeven te maken. De essentie van de McDonalds franchise is het uitsluiten van verrassing. De essentie van een sterren-restaurant zoals de Librije daarentegen is verrassing. Geen chaos maar te waarderen verrassing die het resultaat is van inspanning op basis van informatie (arbeid op basis van intelligentie). De door Michelin uitgedeelde sterren hebben als doel om de verrassing weg te nemen of het een te waarderen verassing wordt, maar men wil juist wel culinair worden verrast. Bij Michelin sterren gaat het er om dat men niet wil worden teleurgesteld in een bepaalde beleving van kwaliteit, terwijl men juist culinair wel wordt verrast. De "vrijheidsgraad" van de verrassing wordt door de sterren dus beperkt, waardoor de kans op een positief gewaardeerde culinaire verrassing wordt vergroot. De Michelin sterren bieden een hele andere "zekerheid" dan het McDonalds merk, maar beide bestaan ervan dat ze onzekerheid wegnemen.

Dat entropie een breed toepasbaar concept is wordt geïllustreerd door de "high entropy alloys (HEA)". HEAs vormen een nieuwe klasse van metaallegeringen en ze hebben extreme eigenschappen. Sinds 1995 is het idee bekend, maar pas sinds 2014 zijn deze metalen zodanig produceerbaar dat er echt materiaalonderzoek plaats vindt bij o.a. DOE Lawrence Berkely en Oak Ridge National Laboratories. Zie o.a. Wikipedia High_entropy_alloys

Informatie en Creativiteit

Informatie is door Shannon in termen van entropie gedefinieerd, de hoeveelheid informatie in een bericht is naar Shannon gerelateerd aan de verandering van de entropie aan de ontvangende kant. Kort door de bocht: De informatiewaarde van een bericht wordt bepaald door de mate van verassing die het bericht aan de onvanger kan brengen. Als een bericht voor de ontvanger geen nieuws kan bevatten, bevat het bericht geen informatie. Dat informatie fysiek is, dat het ontstaan en vernietigen van informatie een meetbaar fysiek proces is, is een belangrijk modern inzicht. Informatie is net zoiets als energie en materie, en zelfs meer fundamenteel. Informatie is mogelijk de bron van alles, zie o.a. "Decoding reality" van Vlatko Vedral. De tekst "In het begin was het Woord" (Bijbel, Johannes 1:1) lijkt wetenschappelijk gezien meer waar te zijn dan we tot voor kort konden bevroeden. Het is de continue instroom van de energie van de zon en uitstroom naar het heelal die ons de mogelijkheid geeft om informatie te produceren en te vernietigen. Entropie kan als de drijvend kracht achter autonome creativiteit worden gezien Zie bijv. Causal Entropic Forces, A.D. Wissner-Gross, C.E. Freer, 2013. Daarin wordt de formule: Intelligence F = T ∇ Sτ voorgesteld. Intelligentie wordt daarmee gedefinieerd als een kracht die de toekomstige vrijheid van handelen maximaliseert (freedom to act). John Boyd heeft het over "capacity for independent action". Intelligentie gaat dus over "niet-verstrengeld" zijn, intelligentie draait om het herstellen van het met de omgeving verstrengeld raken, het gaat er over dat de toekomstige akties van individuen niet met hetzelfde statistische model kunnen worden beschreven.

Het schaakspel is een voorbeeld van het creatief herstellen van de entropie. Als het spel start beschikken beide spelers over hetzelfde aantal mogelijke zetten, het spel is afgelopen op het moment dat één van de beide spelers geen zet meer kan doen. De uitgangssituatie van een schaakspel staat vast, het begin bestaat uit één mogelijke toestand. Het eind van een schaakspel kan uit één van veel verschillende toestanden bestaan. Aan het eind kunnen er een groot aantal voltooide geschiedenissen ten grondslag liggen aan de eindsituatie. In het begin kent de toestand maar één mogelijke geschiedenis, terwijl het aantal mogelijke toekomstige geschiedenissen (entropie van de onvoltooide geschiedenis) dan maximaal is. Het aantal voltooide geschiedenissen neemt gedurende het spel toe, het aantal toekomstige geschiedenissen neemt af tot die voor één van beide spelers nul is geworden. Uit onderzoek is bekend dat de winnende strategie voor een schaakcomputer er uit bestaat om niets anders te doen dan bij elke zet te zorgen dat het aantal mogelijke toekomstige keuzes gemaximaliseerd wordt. Om dat te bereiken wordt de huidige situatie geanalyseerd, vereenvoudigd, om dan te bepalen wat de zet moet worden. Een schaakmeester herkent in een stelling snel een groot aantal patronen en kan de informatie over de stelling zodanig reduceren dat hij optimaal weet welke keuzes er mogelijk zijn. Een goede zet maakt dat de speler zoveel mogelijk keuzes heeft in het verdere verloop van het spel en dat de tegenstander zo weinig mogelijk keuzes over houdt. Elke zet leidt tot een verschil in entropie van de toekomstige geschiedenis voor beide spelers, de beste zet geeft het grootste verschil in entropie. De uitkomst van de wedstrijd is de optelsom van het verschil in entropie van de stelling als gevolg van elke zet. Een schaakmeester kan de entropie van de voltooide geschiedenis op dusdanige wijze minimaliseren, dat de entropie van de toekomst het best wordt gemaximaliseerd. Claude Shannon heeft zich ook bezig gehouden met het schaakspel en heeft in 1950 in een artikel "Programming a computer for Playing Chess"' de schatting gepubliceerd dat er 10^120 (tien tot de macht honderdtwintig) partijen mogelijk zijn, dit is bekend als het Shannon getal. Dat astronomische getal aan mogelijkheden kan dus in het schaakpsel binnen afzienbare tijd tot nul worden gereduceerd, en dat gaat sneller naarmate de ene partij beter in staat is dan de andere partij om de keuzevrijheid van de tegenstander te minimaliseren en de eigen keuzevrijheid steeds weer te maximaliseren. Het zinvol snel kunnen reduceren van de entropie van de voltooide geschiedenis is daarbij essentieel.

De stelling "Wetenschap bestaat uit het minimaliseren van het aantal mogelijke huidige geschiedenissen op een zodanige wijze dat het aantal mogelijke toekomstige geschiedenissen wordt gemaximaliseerd" is hier een uitgangspunt. Deze stelling wordt met het volgende voorbeeld toegelicht. Toen Newton de wet F=m*A formuleerde werd het aantal mogelijke voltooide geschiedenissen van een appel die onder een boom ligt tot 1 gereduceerd, tegelijkertijd opende dat de weg naar meer toekomstige geschiedenissen, bijvoorbeeld om naar de maan te reizen. En het maakte nog veel meer nieuwe toekomstige geschiedenissen mogelijk dan zonder die kennis mogelijk waren geweest. De politiek moet zich daar ook mee bezig houden. Partijen die we progressief noemen hebben de neiging om het aantal toekomstige geschiedenissen te maximaliseren op basis van een gemaximaliseerd aantal huidige geschiedenissen, met als gevolg een post moderne vage toestand. Conservatief genoemde partijen hebben de neiging om het aantal huidige geschiedenissen zodanig te minimaliseren dat ook het aantal toekomstige geschiedenissen wordt geminimaliseerd. Dat lijkt zekerheid te bieden, maar is de dood in pot.

Intelligentie, creativiteit, productieve wetenschap en constructieve politiek draaien om het verlagen van de huidige entropie op een zodanige wijze dat de entropie van de toekomst wordt vergroot. Ook in de politiek moeten we proberen om het heden op zodanige wijze te vereenvoudigen dat de toekomstige mogelijkheden er door toenemen. Aangezien het wenselijk is dat de entropie van de voltooide geschiedenissen afneemt en tegelijk van de toekomstige geschiedenissen toeneemt, is af- en toenemen van entropie in deze context geen goed toepasbaar woordgebruik en wordt voorgesteld om te spreken over de appreciatie van de beweging van de entropie als gevolg van een inspanning, en te spreken over destructieve of creatieve entropieverandering als het over psychologie, sociologie en politiek gaat.

Recycling is een voorbeeld van het herstellen van entropie. De aanvangstoestand is dat er ergens van een materiaal zoveel bij elkaar wordt aangetroffen dat mensen er iets mee kunnen doen, bijvoorbeeld ijzererts. Door het gebruik van dat materiaal raakt het verspreid en eindigt in kleine beetjes op vuilnisbelten waar het geen waarde meer heeft. Als het in een recycling programma op tijd weer bij elkaar wordt gebracht neemt de bruikbaarheid (waarde) van dat materiaal weer toe.

Nog een voorbeeld: Als we worden geboren is het aantal toekomstige geschiedenissen maximaal, op het moment dat dit is afgenomen tot nul zijn we gestorven. Ouderdom komt vanzelf en de bijbehorende fysieke en mentale slijtage ook. Door op basis van informatie zinvol energie in het leven te steken kan het aantal toekomstige geschiedenissen zo lang mogelijk worden gemaximaliseerd.

Onze hersenactiviteit kost heel veel energie in relatie tot de verandering in materie die het teweeg brengt en het is duidelijk dat dit een activiteit is die een ander belang dient dan een directe materiële verandering zoals de acties van onze spieren. Al deze energie wordt gestoken in het creatieve proces, in het reduceren van de voltooide geschiedenis met het doel zoveel mogelijk toekomstige geschiedenissen mogelijk te maken en daarbij de meest waarschijnlijke toekomstige geschiedenis te voorspellen.

De essentie van de hier gepresenteerde visie bestaat er uit de we in het nu steeds moeten trachten om de entropie van de toekomst te verhogen op basis van het verlagen van de entropie van het verleden. Het nu en ons ego zijn verbonden met de drie seconden die tussen de voltooide en toekomstige geschiedenissen liggen, "nu" en "ik" vormen de toestand waarin creativiteit aan de orde is.

Kunstmatige Intelligentie, Machine Learning
Een van de bekendste technieken op het gebied van machine learning / data mining is "decision trees". Een decision tree is een model van hoe bepaalde zaken worden geclassificeerd. Een decision tree geeft een antwoord op de vraag welke criteria we het beste kunnen inzetten om iets te classificeren, bijvoorbeeld hoe we een situatie inschatten. De decision tree lijkt veel op een aspect van hoe (wij denken dat) we de wereld om ons heen ordenen. De essentie van het vinden van het optimale model bestaat uit het beschouwen van de entropie van het model. Het begint ermee dat we zonder specifieke kennis over de mogelijkheden, alle mogelijkheden voor even waarschijnlijk houden. Het model kent nog geen keuze en is dus te eenvoudig om er ook maar iets aan te kunnen hebben. We zoeken steeds weer naar de vraag die ons in staat stelt om een onderscheid te maken waarop het antwoord het grootste verschil in voorspelbaarheid / onzekerheid (entropie) teweeg brengt. We zoeken de vraag waarop het antwoord de meeste informatie kan bevatten, de vraag die de entropie het meest verlaagt. Een decision tree is herkenbaar als de formalisatie van een proces dat zich in ons hoofd ook afspeelt: naarmate we de goede dingen goed weten en in overweging nemen, neemt de kans toe dat we iets goed inschatten. We zoeken er naar om met zo weinig mogelijk informatie de zaken zo goed mogelijk te onderscheiden en in te schatten, bij voorkeur verkrijgen we met één vraag volledige zekerheid.
Voorbeeld: Stel we hebben een aantal studenten en van elk daarvan willen we voorspellen of die het examen zal gaan halen en we hebben gegevens over 160 eerdere studenten zoals of ze roken, welk geslacht ze hebben, studieduur, aanwezigheid, de resultaten van tentames en of ze het examen hebben gehaald. Van de informatie over de kans dat die 160 studenten het examen halen kan de entropie worden bepaald, stel 100 halen het en 60 niet dan is de entropie: -1*((100/160)*log2(100/160) + (60/160)*log2(60/160)) = 0.9544. Als het zeker was dat ze allemaal slagen was de entropie 0. Als we nu splitsen op rokers dan krijgen we twee groepen, 40 rokers waarvan 25 het examen halen en 120 niet-rokers waarvan 75 slagen. De entropie van deze beide groepen is elk ook 0.9544, er is dus geen informatie gewonnen met het splitsen op rokers. De kans dat je iemand treft die zal slagen is in beide groepen even groot. Doen we hetzelfde voor geslacht, dan zien we 80 mannen waarvan er 30 slagen en 80 vrouwen waarvan er 70 slagen. De entropie van de mannen is nu -1*((30/80)*log2(30/80) + (50/80)*log2(50/80)) = 0.95443 en van de vrouwen -1*((70/80)*log2(70/80) + (10/80)*log2(10/80)) = 0.54356. De informatie toename is gelijk aan het verschil tussen entropie van de gehele groep (voor de splitsing in groepen) en het gewogen gemiddelde van de entropie in elk van de groepen na de splising. In dit geval is dat gewogen gemiddelde 0.2054. Splitsen we op aanwezigheid dan blijkt dat van 80 studenten die er altijd waren alle 80 slagen en van de 80 studenten die soms verzuimden 20 zijn geslaagd. De entropie van de groep die nooit verzuimt is 0, de onzekerheid of die slagen is 0. De entropie van de groep die verzuimt is 0.8113 en het gewogen gemiddelde van de entropie na deze splitsing is 0.4056, de informatie toename is dus 0.5488. Het heeft duidelijk de meeste zin om in eerste plaats op basis van verzuim te voorspellen of iemand zal slagen, dan zijn we direct al van 80 mensen zeker. Het splitsen van een tak die een entropie 0 heeft kan niet tot verdere reductie van onzekerheid leiden, want we zijn al volkomen zeker. We kijken dus alleen verder naar de mensen die verzuimen. Het is duidelijk dat kijken naar geslacht binnen die groep de kans om een juiste klassificatie te maken vergroot, terwijl roken er aangetoond niets mee te maken heeft. (Het rekenvoorbeeld is ontleend aan de Process Mining cursus van Coursera/TU Eindhoven: https://www.coursera.org/course/procmin)

De grap is nu dat het niet werkt om de beslissingenboom zo gedetailleerd te maken dat alle informatie uit het verleden uiterst naukweurig kan worden verklaard. Als het model exact de informatie uit het verleden kan verklaren kan het de toekomst uiterst waarschijnlijk niet goed verklaren, dat heet "over-fitting". Het model is dan zo specifiek geworden dat het niet meer als generalisatie op nieuwe informatie toepasbaar is. We hebben alleen iets aan een model als het verleden daarmee zodanig is gereduceerd dat het een maximaal aantal mogelijke toekomstige situaties kan verklaren, we hebben er weinig tot niets aan als het alleen maar reeds volledig bekende situaties kan verklaren. Een dergelijk model kan alleen data verklaren met vanuit het model gezien een entropie van 0, de data mag geen enkel verrassend element bevatten want dan werkt het niet, en het model biedt dus per definitie een toegevoegde informatiewaarde van 0. Een model kent dus een optimale entropie, zoals de econoom Theil een optimaal niveau van entropie voor de samenleving voor zich zag. Met wet- en regelgeving is dat net zo, naarmate het preciezer en gedetailleerder wordt is de kans dat het nieuwe situaties weet te regelen geringer en ontstaat er zelfs meer kans dat mensen er een weg omheen zoeken en vinden. Als daarentegen wetgeving op grond van een model met te geringe informatiewaarde (laag onderscheidend vermogen, "under-fitting" van het model) tot te ingrijpende maatregelen leidt, loopt de bestuurbaarheid van het systeem grote schade op. In de politiek en het privé leven leiden te grove inschattingen gekoppeld aan te heftige reacties net zo goed tot problemen als teveel onderscheid maken wat vaak gepaard lijkt te gaan met te gematigde reacties. Als de wens bestaat om een te generiek model zeer rigide toe te passen, dan kan dat binnen een reëele context niet zonder dat de nodige gevallen fout worden geklassificeerd, de "false positives" en "false negatives" leiden dan tot negatieve consequenties. Als de wens bestaat om een te specifiek model in alle gevallen zeer rigide toe te passen, dan zijn veel gevallen niet klassificeerbaar wat leidt tot voortdurend onderhoud van het model met de daaraan verbonden negatieve consequenties..

De essentie van entropie laat zich op deze manier in relatie tot statistiek en modellen beschrijven: "Het model van de som van de delen is niet gelijk aan de som van de modellen van de delen." Dit komt onder andere duidelijk tot uiting bij forecasting en risico management binnen grote organisaties met veel meer of minder zelfstandige onderdelen.

Destructief en Creatief

Het feit dat de entropie van de voltooide geschiedenis in een gesloten systeem altijd "de verkeerde kant op gaat" maakt dat entropie vaak in verband wordt gebracht met chaos, verval en de dood. De tweede wet van de thermodynamica lijkt een val te beschrijven waar je niet uit kan komen, door Woody Allen samengevat als "Sooner or later everything turns to shit". Maar dat valt dus wel mee, er kan niet vaak genoeg op worden gewezen dat de aarde geen gesloten systeem is. Tijdens de dag ontvangen we energie van de zon, in de nacht stralen we uit. Als die energiestroom er niet was bestonden wij niet en zouden we niet over entropie nadenken. Hier volgen een paar voorbeelden van de creatieve kant.

De OODA loop ( Observation-Orientation-Decision-Action time cycle) van militair strateeg John Boyd berust op het principe van het manipuleren van de lokale entropie: "The key is to obscure your intentions and make them unpredictable to your opponent while you simultaneously clarify his intentions. That is, operate at a faster tempo to generate rapidly changing conditions that inhibit your opponent from adapting or reacting to those changes and that suppress or destroy his awareness. Thus, a hodgepodge of confusion and disorder occur to cause him to over- or under-react to conditions or activities that appear to be uncertain, ambiguous, or incomprehensible. In order to win, we should operate at a faster tempo or rhythm than our adversaries--or, better yet, get inside [the] adversary's Observation-Orientation-Decision-Action time cycle or loop. ... Such activity will make us appear ambiguous (unpredictable) thereby generate confusion and disorder among our adversaries--since our adversaries will be unable to generate mental images or pictures that agree with the menacing as well as faster transient rhythm or patterns they are competing against." Relevant is het volgende: "The second O, orientation – as the repository of our genetic heritage, cultural tradition, and previous experiences – is the most important part of the O-O-D-A loop since it shapes the way we observe, the way we decide, the way we act." Boyd is de bedenker van de Energy–maneuverability theory, wat opgevat kan worden als thermodynamica voor vliegen. In het artikel "Destruction & Creation" (1976) presenteert Boyd "the Father of the F-16" een theorie waarbij de Tweede wet van de Thermodynamica als context voor de OODA loop wordt aangevoerd. De OODA loop wordt onder andere ook toegepast bij het uitzetten van juridische en zakelijke strategieën. Een belangrijk aspect van de OODA loop is het inspelen op cognitieve illusies tijdens de Orientation fase. De strategie is zeer effectief en het inzetten van de OODA strategie door bijvoorbeeld een openbaar aanklager staat daarom ter discussie. Wie denkt dat het buiten de natuurkunde toepassen van de entropie theorie iets voor "geitenwollensokkendragers" is en een vaag onbewezen concept is, kan onder andere op basis van het success van de OODA loop en de omgeving waarin het wordt toegepast zien dat er meer aan de hand is.

Lees John Boyd's paper Destruction and Creation zelf!
(http://www.goalsys.com/books/documents/DESTRUCTION_AND_CREATION.pdf of http://dnipogo.org/john-r-boyd/).

In een artikel van zeven bladzijden wordt een beschrijving gegeven van het creatieve proces, dat naadloos aansluit bij de beschrijving die van Gennep van een Rite de Passage geeft. Het concept entropie wordt heel duidelijk toegepast. Hier volgen nog een paar citaten uit dit paper van de "vader van de F-16", Boyd is ook "credited for largely developing the strategy for the invasion of Iraq in the Gulf War of 1991" en niet te vergeten: In a letter to the editor of Inside the Pentagon, former Commandant of the Marine Corps General Charles C. Krulak is quoted as saying "The Iraqi army collapsed morally and intellectually under the onslaught of American and Coalition forces. John Boyd was an architect of that victory as surely as if he'd commanded a fighter wing or a maneuver division in the desert." De opmerking dat het leger van Irak collapsed morally and intellectually is relevant, naar deze stelling is die oorlog gewonnen via de informatie vector en niet op slagkracht. Zwaartekracht werkt voor iedereen gelijk, entropie ook. In alle gevallen is effectiviteit een bewijs voor correctheid van een theorie, los van de morele waardering van een specifieke toepassing. Waardering voor de theorie van Boyd is niet hetzelfde als inzicht hebben in al zijn motieven en daden. Dit paper van 7 pagina's omvang kent grote implicaties, dat blijkt uit de praktijk, het is een absolute aanrader.

"Paradoxically, then, an entropy increase permits both the destruction, or unstructuring, of a closed system and the creation of a new system to nullify the march toward randomness and death."

"Taken together, the entropy notion associated with the Second Law of Thermodynamics and the basic goal of individuals and societies seem to work in dialectic harmony driving and regulating the destructive/creative, or deductive/inductive, action that we have described herein as a dialectic engine. The result is a changing and expanding universe of mental concepts matched to a changing and expanding universe of observed reality. As indicated earlier, these mental concepts are employed as decision models by individuals and societies for determining and monitoring actions needed to cope with their environment—or to improve their capacity for independent action."

Het werk van Wissner Gross kent kritiek zoals dit artikel van Gary Marcus en Ernest Davis in "the New Yorker" van mei 2013: A Grand Unified Theory of Everything. Gary Marcus is professor psychologie en Ernest Davis is professor computer science aan de N.Y.U. De kritiek gaat vrijwel alleen over de claim die de auteurs van dat artikel denken dat er door Wissner Gross wordt gemaakt, maar die ik niet gemaakt zie worden. Het is wel boeiend om te zien hoe deze auteurs een gevecht aangaan met het idee dat entropie een zo breed verklarend concept zou kunnen zijn. De auteurs baseren hun mening vooral op algemene waarnemingen op het gebied van A.I., maar de ontwikkelingen in de A.I. ontkrachten hun verhaal dat midden 2013 is gepubliceerd. Het is juist zo dat er in de A.I. steeds meer wordt gezien dat neurale netwerken mogelijk alle A.I. problemen op kunnen lossen. De grote verassing van de laatste tijd is dat er waarschijnlijk wel één techniek is waarmee alle A.I. problemen kunnen worden opgelost (ook al is het niet altijd de efficiëntste). Het universeel toepasbare van neurale netwerken is de grote "ontdekking" van de laatste jaren, gedreven doordat neurale netwerken van signifcante omvang pas recent technisch realiseeerbaar zijn. Zie o.a. de Machine Learning cursus van Stanford/Coursera door artificial intelligence pionier Andrew Ng, ex-hoofd van Google Brain en nu hoofd technologie bij Baidu. Op zich gaat het voorgaande "off-topic", maar voor de geïnteresseerde is de psychologie van het gevecht dat deze mannen met de geponeerde theorie aangaan boeiend. Het begint met een verwijt over geld verdienen en eindigt met de samenvatting dat het idee te goed is om waar te kunnen zijn. Het artikel maakt duidelijk hoeveel het o.a. door Wissner-Gross en Boyd voorgestelde inzicht aan generieke weerstand los kan maken.

Deze theorie over creativiteit kent ook support zoals: "Describing intelligence as a physical force that maximises the future freedom of action, adds a new aspect to intelligence that is often forgotten: the power to change the world. This, I think, was the biggest revelation for me, when I started thinking about the the new equation for intelligence. The second revelation was, that intelligent systems are survival engines, that increase their chances of survival by maximising a single quantity: the freedom of action. Both insights may sound trivial or obvious, but I don't think they are. A few days ago a saw the TED talk "A new equation for intelligence" by Alex Wissner-Gross. He presents an equation he published in April 2013 in a physics journal. It may not be the most impressive talk I have ever seen. And I had to watch it twice to fully understand it. But the message excites me so much, that I don't sleep well since a few days ..." A new Equation for Intelligence F = T ∇ Sτ - a Force that Maximises the Future Freedom of Action.

Centraal in deze visie op creativiteit en entropie staat het vermogen om autonoom te handelen. Dat is in overeeenstemming met het resultaat van een een onderzoek naar hoogbegaafdheid waarin het zéér autonoom (zijn) als één van de drie innerlijke kenmerken van hoogbegaafdheid wordt genoemd. Zie: nl.wikipedia.org/wiki/Hoogbegaafdheid / ir. Maud Kooijman-van Thiel (red.)(2008), Hoogbegaafd. Dat zie je zó! Over zelfbeeld en imago van hoogbegaafden.

Statistiek, Sociologie en Economie

Dit onderwerp kan en moet nog verder worden uitgewerkt.
De samenleving kan als een fenomeen worden gezien waarop het concept entropie van toepassing is. De samenleving is een uit veel deeltjes bestaand geheel dat een eigen karakter heeft dat wezenlijk anders is dan het karakter van de individuen op zich. Sociologie is één op één verbonden met statistiek, het entropie concept is dat sinds Boltzmann ook. Het concept "Entropie van de Samenleving" is niet nieuw. Kenneth D. Bailey is een bekende auteur over dit onderwerp, in 1990 publiceerde hij het boek "Social Entropy Theory". Dat het concept benoemd is staat dus vast, hoe het ingevuld wordt zal in beweging blijven zolang er aandacht voor bestaat.

Sociologie is gebouwd op statistiek en statistiek is in hoge mate het resultaat van sociologie. Wij kennen de samenleving "at large" vanuit statistische benaderingen, de "samenleving" is een bij uitstek via statistiek te benaderen entiteit. Het is daarmee van betekenis dat statistiek diep verbonden is met entropie, hier volgen een paar voorbeelden van dat "verbond":
- De p waarde staat voor de mate van verasssing die een experiment oplevert. Het is een maat voor de verrassing dat de uitkomst van een experiment (vergelijking van data) niet de nul hypothese is, maar de alternatieve hypothese. De p-waarde is dus een maat voor de Shannon-informatie inhoud van een experiment, de p waarde is daarmee direct gerelateerd aan entropie.
- De normaal distributie, die een grote rol speelt in de statistiek zeker als het om sociologie gaat, is de distributie met de maximale entropie. De grote toepasbaarheid van de normaal distributie heeft een relatie met het idee dat entropie creatief moet worden hersteld. Tijdens een onderzoek wordt de onzekerheid zo klein mogelijk gemaakt, bijvoorbeeld het gemiddelde wordt zo goed mogelijk bepaald en de variantie wordt zo veel mogelijk beperkt. Maar bij de interpretatie moet zo ruim mogelijk worden gekeken. De normaal distributie bevat de minst mogelijk aannames, met het toepassen van deze distributie bij interpretatie wordt er zo min mogelijk informatie "bij verzonnen". Zodra we meer weten over de daadwerkelijke distributie weten we ook veel meer over het model dan wanneer alleen zaken als gemiddelde en variantie bekend zijn. (Probability distributions and maximum entropy, Keith Conrad)
- De centrale limietstelling (Centrale Limit Theorem) wordt gezien als een andere verwoording van de Tweede wet van de Thermodynamica. Naarmate er meer gemiddelden van onafhankelijke observaties van één populatie worden beschouwd ontstaat een steeds minder specifiek resultaat, uiteindelijk zullen steeds meer gemiddelden van observaties de distributie met de maximale entropie naderen, de normaal distributie.
- Ludwig Eduard Boltzmann wordt als geen ander met entropie in verband gebracht, zijn bijdrage bestaat primair uit het inzicht dat entropie een statistisch verschijnsel is.

De hier gepresenteerde visie kan ook worden beschouwd vanuit de tegenspraak daarvan zoals onder woorden gebracht in de uitspraak die Maggie Thatcher op 31 Oktober 1987 in een gesprek met met Women's Own magazine deed: "And, you know, there is no such thing as society, There are individual men and women, and there are families.". In de Sunday Times van 10 juli 1988 werd daar aan toegevoegd: >>All too often the ills of this country are passed off as those of society. Similarly, when action is required, society is called upon to act. But society as such does not exist except as a concept. Society is made up of people. It is people who have duties and beliefs and resolve. It is people who get thing, s done. [ Margaret Thatcher] She prefers to think in terms of the acts of individuals and families as the real sinews of society rather than of society as an abstract concept. Her approach to society reflects her fundamental belief in personal responsibility and choice. To leave things to ‘society’ is to run away from the real decisions, practical responsibility and effective action.”<< In haar autobiografie zegt ze over dit gesprek: "they never quoted the rest. I went on to say: There are individual men and women, and there are families. And no government can do anything except through people, and people must look to themselves first. It’s our duty to look after ourselves and then to look after our neighbour. My meaning, clear at the time but subsequently distorted beyond recognition, was that society was not an abstraction, separate from the men and women who composed it, but a living structure of individuals, families, neighbours and voluntary associations." De laatste zin nuanceert het verhaal ogenschijnlijk wel, maar de definitie van de samenleving als "a living structure of individuals, families, neighbours and voluntary associations" blijkt toch te zijn dat die samenleving als geheel een illusie is en geen zelfstandig verschijnsel. Die "living structure" wordt geen zelfstandigheid en autonomie toebedacht. Alsof een mens geen op dat niveau zelfstandig verschijnsel is omdat het uit organen bestaat die weer uit cellen bestaan, of dat het "groeperen en verzelfstandigen" als gevolg van entropische processen bij de individuele mens ophoudt. Het van Friedrich Hayek overgenomen gedachtengeod stelt dat de ordening van de samenleving vanzelf tot stand komt en moet komen en dat elk ingrijpen daarin een linkse hobby is. Dit is vergelijkbaar met het idee dat scholing en opvoeding nutteloos is en dat de mens zichzelf moet ontwikkelen. Deze "laisser-faire" mentaliteit is tekenend voor de Neo-Liberale opvatting van de samenleving, of eigenlijk het niet bestaan van een samenleving, en tekenend voor het verschil daarvan met de hier gepresenteerde visie. Het is enigszins vergelijkbaar met de bewering dat het gedrag van de ijzer-atomen het gedrag van een ijzeren balk bepalen. De balk is wel degelijk een zelfstandige entiteit met een eigen gedrag, dat zich niet laat beschrijven op basis van het gedrag van de atomen. De macro-beschrijving van de krachten op de balk bepalen waar de atomen met z'n allen naar toe gaan, dat wordt niet afgeleid uit het gedrag van atomen op zichzelf. Wij maken samen de samenleving en tegelijk maakt de samenleving ons. Waar Thatcher ter discussie stelde of we wel een goed beeld hebben van die verhouding en soms doorschieten in het verantwoordelijk maken van de samenleving voor individueel lot, daar kunnen we een redelijke bodem vinden voor de gigantische electorale steun voor het objectief gezien onzinnige Neo-Liberale standpunt. Terwijl Thatcher en haar Neo-Liberale vrienden proberen om het te doen voorkomen dat er niet gezegd is wat er staat, blijkt uit de afbraak van de samenleving als gevolg van Neo-Liberale politiek overduidelijk dat het botte recht van de sterkste en het schaamteloos exploiteren van het collectieve de essentie van dat gedachtengoed is.

Entropie en marxisme.
- De zienswijze die Friedrich Engels in "De oorsprong van het gezin, van de particuliere eigendom en van de staat" ( 1884, Hottingen-Zürich) presenteert kan in termen van entropie worden begrepen. De essentie van John Boyd's "Destruction and Creation" kan bijvoorbeeld worden herkend in de tekst van Engels over de vorming van de staat bij de Duitsers : "Alles wat de Duitsers aan levenskracht en levensvatbaarheid in de Romeinse wereld plantten, was barbaarsheid. Inderdaad zijn alleen barbaren in staat een wereld, die aan een ondergaande beschaving lijdt, te verjongen. En de hoogste trap van barbaarsheid, waartoe en waarin de Duitsers zich vóór de volksverhuizing hadden opgewerkt, was juist de gunstigste voor dit proces. Dit verklaart alles."
- De analyse die Marx van de kapitalistische samenleving heeft gemaakt draait om de voortgaande accumulatie van kapitaal en als gevolg de stagnatie van de samenleving. Zijn beschrijving van de noodzakelijke ontwikkeling van de kapitalistische samenleving kan als een voorbeeld worden beschouwd van de gevolgen van het niet steeds herstellen van de entropie van de samenleving. In de kapitalistische samenleving zijn de wetten er juist op gericht om de individuen die het goed is gegaan verder te bevoordelen waardoor de entropie van de samenleving zich ongewenst ontwikkelt. Zie Henri Theil's concept van de optimale gewenste entropie van een samenleving.
- Het concept entropie is van toepassing op de macro economie, zie o.a. Reiner Kümmel.

Entropie en sociale mobiliteit.
Een voorbeeld van het toepassen van het concept entropie op de samenleving is het beschouwen van sociale mobiliteit. De mate waarin het inkomen voorspeld kan worden uit het inkomen van de ouders is een gebruikelijke maat voor sociale mobilieit. Deze mate van voorspelbaarheid is omgekeerd evenredig aan hoe groot de spreiding van ieders mogelijkheden zijn, hoeveel verschillende posities ieder nieuw individu kan innemen. Naarmate ieder nieuw individu in de toekomst meer mogelijkheden heeft zal de entropie van de toekomst van de samenleving hoger zijn, dat is gewenst. Naarmate iedereen zomaar elke positie in had kunnen nemen zal de entropie van het heden toenemen, en dat is ongewenst. Iedereen moet potentieel wel elke positie in kunnen nemen, maar het moet niet zo zijn dat het willekeurig is wie welke positie in heeft genomen. De gebruikelijke maat voor sociale mobiliteit levert een getal tussen 0% en 100%, dat is gemakkelijk voorstelbaar. Die berekening is technisch gezien redelijk eenvoudig uitvoerbaar, maar geeft geen context. Het daadwerkelijk berekenen van de entropie is een veel complexere onderneming. Maar het geeft wel context, ook zonder een exact getal.

Een belangrijk steunpilaar van het nationaal-socialisme was de kunstmatige sociale mobiliteit, en ook nu nog komt het voor dat dit al dan niet heimelijk een bron van bewondering voor het Nazisme is. Eénmalig werd de samenleving op zijn kop gezet en leek iedereen evenveel kansen te hebben. Maar je moest wel lid van de partij zijn, en wie dat niet was moest plaats maken. Vervolgens liepen onderwijs, zoals de Ordensburgen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven vol met incompetente lieden. De poging om aan het heden voor een selecte groep een positieve draai te geven door mensen in feite willekeurig op posities te zetten (niet gerelateerd aan de eisen), ging ten koste van grote schade aan de toekomst door gebrek aan echte keuzemogelijkheden voor iedereen. De Nazi's hielden zich bezig met het vergoten van de entropie van het heden en het verlagen van de entropie van de toekomst, twee keer fout. Achter al het gemarcheer en de stellige uitspraken zat een chaotisch wereldbeeld. De bestaande samenleving is behoorlijk overhoop gehaald en tegelijkertijd heeft men de toekomst volledig vast proberen te leggen. Als het 25 punten programma van de NSDAP uitgevoerd was, zou er geen nieuw politiek programma meer komen. Waar fascisme voor orde staat, gaat het om het verlagen van de entropie van de toekomst. Het beeld van een ordelijke toekomst geeft angstige mensen een gevoel van geborgenheid. Het onderscheid dat Erich Fromm maakt tussen "vrij van" en "vrij toe" en de verhouding tussen die twee heeft hiermee een relatie. Beschouwen van het Derde Rijk heeft mij het idee opgeleverd om het concept entropie op de samenleving toe te passen, daarna werd gevonden dat de entropie van de samenleving een bestaand concept is.

Er zijn een aantal boeken, papers en video's beschikbaar over het onderwerp "entropie van de samenleving", zie de bronnen aan het eind van dit artikel.

Samenleving en Zingeving

John Boyd stelt: "since this [proposed dialectic] engine is directed toward satisfying this basic aim or goal, it follows that the goal-seeking effort itself appears to be the other side of a control mechanism that seems also to drive and regulate the alternating cycle of destruction and creation toward higher and broader levels of elaboration" Entropie zelf wordt daarmee voorgesteld als een drijvende kracht achter de ontwikkelingen in het heelal, het is de "onbewogen beweger" van Aristoteles. Oxford professor Vlatko Vedral brengt entropie in zijn boek "Decoding Reality: The Universe as Quantum Information" nadrukkelijk in verband met de Creatio ex nihilo, de schepping uit het niets. Het verband tussen het denken over het klassieke godsbegrip kan traceerbaar in verband worden gebracht met het denken over entropie. Het gaat om een reeds op meerdere plaatsen uitgewerkt idee en er wordt verwezen naar de beschikbare literatuur.

De link met het beleven van absolute eenheid en met Eleusis kan uit de studie "Les Rites de Passage" van Arnold van Gennep en het aansluitende werk van Victor Turner en Edith Turner afgeleid worden. "Rite de Passage" en Communitas zijn zinvolle concepten bij het beschrijven van wat er in Eleusis gebeurde. De aan Eleusis gerelateerde Homerische Hymne aan Demeter past in deze visie. Het volgende citaat geeft aan dat Rites de Passage worden geassocieerd met de entropie van de samenleving, Rudolf Clausius definieerde entropie in relatie tot het verloren gaan van de waarde van energie:

"Van Gennep saw “regeneration” as a law of life and of the universe: the energy which is found in any system gradually becomes spent and must be renewed at intervals. For him, this regeneration is accomplished in the social world by the rites of passage given expression in the rites of death and rebirth." - Solon T. Kimball, Rites of Passage, Arnold van Gennep / Translation project, the University of Chicago Press, 1960, p viii.

Dat het bestuderen van entropie bijna echt een vorm van theologie is blijkt uit de opstelling van prof. Frank L. Lambert die nadrukkelijk in de discussie over entropie aanwezig is. Lambert claimt beter dan wie dan ook te weten wat entropie is en gaat persoonlijke aanvallen niet uit de weg. Volgens Lambert is met het volgende alles over entropie gezegd: A conceptual summary of the second law and entropy for most interested readers can be abstracted ... in two sentences: "Energy of all types changes from being localized to become more dispersed, spread out, distributed in space (and abstractly, in more energy quantum states, microstates) if that energy is not constrained." Then, "entropy change is the quantitative measure of how much more widely distributed the initial energy becomes in a spontaneous process." Thus, in real processes, energy spreads out spatially. Probabilistic methods are one way of quantifying thermodynamic entropy. Iedereen die verder nog iets over entropie op te merken heeft krijgt van Lambert de wind van voren. Lees bijvoorbeeld deze giftige review door Lambert van een boek van Arieh Ben-Naim op Amazon en de daarop volgende correspondentie : http://www.amazon.com/review/R1N6XF1PO5P0Z7. De essentie is dat Lambert het kennelijk heel belangrijk vindt om degene te zijn die het beste weet wat entropie is, en daarmee kennelijk degene is die het meest na tot God staat.

Niemand trekt in twijfel dat er zoiets als een "arrow of time" bestaat, dat de dingen over het algemeen vanzelf vervallen tenzij we er energie in steken om de waarde weer te laten toenemen. De realiteit van het concept entropie staat niet ter discussie. De discussie gaat over hoe we entropie (en informatietheorie) moeten begrijpen en hoe we het kunnen toepassen voorzover we er iets van begrijpen. Het wordt niet in twijfel getrokken dat het om objectieve waarnemingen gaat die we effectief kunnen verklaren met toepassing van het concept entropie en daarop gebaseerde theorieën zoals kwantum-informatietheorie. Het is geen theorie op zoek naar waarnemingen, het gaat om waarnemingen op zoek naar een theorie en het concept entropie lijkt het meest omvattende algemeen erkende concept dat dient als basis voor theorieën dat tot nu toe is gevonden. Het scheermes van Ockham kan in het licht van entropie worden gezien. Daarmee vormt entropie ook een wezenlijk ander uitgangspunt in het denken over zingeving dan een God-constructie.

Ethiek

In Teaching end Ethics in Complexity Science: The Ethics of Absolute Unitary Being legt Joyce Mgombelo een verband tussen de ervaring van absolute eenheid en ethiek waarbij het concept entropie niet één keer wordt genoemd. Het door Varela geïntroduceerde begrip "autopoiesis" speelt een centrale rol in het artikel. In dat begrip is echter zonder moeite het concept entropie herkenbaar en speciaal de creatieve kant zoals Boyd en Wissner-Gross hebben voorgesteld. Dit artikel verbindt de inzichten van Intelligente Intuïtie als basismodel voor het menselijke (dierlijke) handelen met de consequenties van de Ervaring van Absolute Eenheid. Het schetst de relatie tussen individu en samenleving op basis van een concept ("autopoiesis") waarin de essentie van entropie zonder moeite kan worden herkend en het verbindt daaraan een navolgbare visie op ethiek. Essentieel is de notie van ethiek als karakterisering van een in essentie onbewuste daad en niet als stelsel van bewust toegepaste regels.

Bij dit artikel staat de volgende inleiding in Complicity, an international journal of complexity and education Vol 3, No 1 (2006): "The paper argues for the significance of complexity science and its role in the ethics of teaching that is not based on moral codes. Through the work of Varela on human consciousness, and the work of Newburg and his colleagues on neurotheology, the paper explores the elements of human consciousness that are relevant for characterising an ethical act. Varela’s concepts of emergent self and autopoiesis as well as Newburg’s concept of Absolute Unitary Being provide the necessary conditions for characterizing an ethical act as essentially unconscious. Finally the paper discusses the implication of these contentions for ethics in teaching."

Onder andere de volgende vraag wordt gesteld en beantwoord: >> The question to be answered is whether or not it is possible for an autopoietic system to have the will to act freely or with autonomy.

Let me reflect on this question by posing three scenarios with respect to the relationship of global property, such as self with the components at local level. In the first scenario, we will assume that there is only an upward cause that is responsible for the emergence of the self. The connectionist program in cognitive science, a program of which Varela was very critical, supports this scenario. If this is the case, then there will be no room for the self to practice free will or autonomy. For as ‘self,’ that just emerges from the interactions of local components, I will always be a ‘victim’ of these local interactions or processes. Consequently, when confronted by an ethical dilemma, I will act, but I cannot be held responsible for my actions because there is no other way I would act any differently. In teaching, this scenario is exemplified in those moments or situations that teachers face when confronted with ethical dilemmas and say “I am just a teacher and my job is to teach."

The second scenario might be thought of as the Kantian moral program. It is noted that in his pursuit of a moral theory, Kant was aware of the neces-sity of the self that emerges from interactions of its local components—empirical or phenomenal, as well as the necessity of a free act or autonomy of self in moral theory (Zizek, 2004; Johnson, 1993). Kant’s project was to ground ethics in a universal, moral law. For Kant the self that was to execute these universal laws was certainly not that of the empirical or phenomenal world with its pathological influences. To this end Kant has to postulate for a self—transcendental self or noumenal self (self in itself not affected by pathologies of the phenomenal world). Of course, as we might expect, by positioning this self apart from its world, Kant’s moral theory failed in proving its purpose, forcing it to plunge into the moral codes of the form “Thou shalt not.”

In the third scenario, Varela’s program might be thought to rethink Kant without his notion of transcendentalism. That is to say, Varela rethinks the autonomy and free act of an emergent self together with its interdependence with its local processes. How is this possible? The solution lies in the notion of an autopoietic system as a complex dynamic system. As a complex system an autopoietic system is governed by indeterminacy or incompleteness of its local processes (Juarrero, 1999). It is this indeterminacy in the local processes that sustains the autonomy of the emergent self. The free act of the self can be thought of retroactively in the self reflexivity of the self. In other words, as an emergent self I am never entirely a victim of my local processes, as I always dispose a minimum freedom to determine which local processes will determine me (Zizek, 2004). This is the basis of the ethics that I am proposing in this paper. The next significant contribution of Varela’s work on the question of ethics might be sought from the nature of the relationship between an autopoietic system and its environment. Here we encounter the paradoxical nature of an autopoietic system: the system must distinguish itself from its environment, and must maintain its coupling with this environment simultaneously. This linkage cannot be detached since it is against this very environment from which the organism arises or comes forth. A very significant observation is that in this coupling between the living system and its environment, the balance is slightly weighted towards the living system; that is, it is the living system, which has the active role in the coupling. “In defining what it is as unity, in the very same movement it defines what remains exterior to it, that is to say its surrounding environment” (Varela, 199, p. 7)<< - Mgombelo, Complicity Vol 3, No 1 (2006), p27.

Deze citaten helpen om te schetsen wat er wordt bedoeld:

  • “Morality existed only in action. It arose out of action: was formed and tested in action: expressed itself in action. That was why we mustn't cheapen it with words” - C.P. Snow, The Sleep of Reason.
  • "What moves us, reasonably enough, is not the realization that the world falls short of being completely just – which few of us expect - but that there are clearly remediable injustices around us which we want to eliminate." - The Idea of Justice, Amartya Sen, 2009, Preface, page vii.
  • "A theory of justice that can serve as the basis of practical reasoning must include ways of judging how to reduce injustice and advance justice, rather than aiming only at the characterization of perfectly just societies – an exercise that is such a dominant feature of many theories of justice in political philosophy today." - The Idea of Justice, Amartya Sen, 2009.



Citaten met betrekking tot Eleusis en ethiek:

  • For among the many excellent and indeed divine institutions which your Athens has brought forth and contributed to human life, none, in my opinion, is better than those mysteries. For by their means we have been brought out of our barbarous and savage mode of life and educated and refined to a state of civilization; and as the rites are called initiations, so in very truth we have learned from them the beginnings of life (basic principles of life), and have gained the power not only to live happily (and from them acquire not only a way of living in happiness), but also to die with a better hope.” - Cicero, De legibus / Laws II, xiv, 36
  • "Even such a stern moralist as Epictetus encouraged reverence for the mysteries, recognized their benefits, and asserted that the Eleusinian mysteries were established by those of old for our education and the amendment of life." In face of such an imposing array of evidence, the modern student cannot avoid the conclusion that the Eleusinian mysteries did exert an elevating influence on the moral life. Here again, the precise relationship between the Eleusinian ritual and its moral effect is exceedingly unclear. We do not know what was the basis for the Eleusinian ethic. There may have been no exhortation to the mystae to lead pure and good lives. Indeed, the immediate and conscious aim of the rites may not have been an ethical one at all. Nevertheless, it is undeniable that the mysteries of Demeter did exercise a salutary influence in the matter of practical living. Not only a temporary stimulation of the emotions, not only a positive guaranty of future happiness, but also a lasting elevation of moral standards was a result of initiation into the mysteries at Eleusis." - Pagan Regeneration, Harold R. Willoughby, 1929



Dit deel van deze tekst over entropie en ethiek kan en moet nog verder worden uitgewerkt, onder andere het artikel van Mgombelo en het werk van Varela vormen daarbij een inspiratie. Een concrete op het concept entropie gebaseerde visie op ethiek is uiteraard essentieel voor het definieren van een sociaal politieke visie gebaseerd op entropie.

N.B. De "indeterminacy or incompleteness of its local processes" kan gezien worden als een verwoording van het concept entropie.

De centrale claim van theïstisch denkende mensen is dat het theïsme de unieke bron van ethiek en moraliteit is. De waarneembare toestand is echter dat het aanbrengen van een scheiding tussen individu en een God-constructie een bron blijkt van falende ethiek en moraliteit, met een beroep op de diverse Goden zijn de verschrikkelijkste misdaden gepleegd. Het staat vast dat het blinde geloof in een God-constructie niet de enige en unieke bron van ethiek en moraliteit kan zijn, eerder staat ter discussie in welke mate een God-constructie een bron van een universeel leefbare ethiek kan zijn.

De relevante conclusie hier is: Een democratie bestaat niet bij de gratie van de wet en verboden, maar bij de gratie van het bewust beleven van gezamenlijkheid en het daar uit voortkomende onbewuste ethische handelen. De relatie tussen dit beleven en handelen vormt de kern van het onlosmakelijke verbond tussen het Mysterie van Eleusis en de Atheense democratie. Dit is ook in lijn met het door Edith Turner voorgestelde begrip "Communitas" (The Anthropology of Collective Joy, Macmillan, 2012).

Concrete voorbeelden van entropie en politiek

1) Een eenvoudig concreet "macro" voorbeeld van het toepassen van deze inzichten is wat het volgende over xenofobe en over xenofiele politiek zegt: "in any system that cannot communicate in an ordered fashion with other systems or environments external to itself. .... any inward-oriented and continued effort to improve the match-up of concept with observed reality will only increase the degree of mismatch." ... "I believe we have uncovered a Dialectic Engine that permits the construction of decision models needed by individuals and societies for determining and monitoring actions in an effort to improve their capacity for independent action. Furthermore, since this engine is directed toward satisfying this basic aim or goal, it follows that the goal-seeking effort itself appears to be the other side of a control mechanism that seems also to drive and regulate the alternating cycle of destruction and creation toward higher and broader levels of elaboration" - John R. Boyd, Destruction and Creation.
Xenofobie en eigen volk eerst vormen geen optie en xenofilie en de muli-culturele samenleving ook niet. We zullen moet komen tot "higher and broader levels of elaboration" en de klassieke opvattingen achter ons moeten laten om samen te (over-)leven.

2) Bij het volgende voorbeeld gaat het om "kleine politiek", een "micro" voorbeeld. We bezien hier een concrete "kleine" maatregel en geen visie op ethiek, etc. Dit is een voorbeeld van al dan niet denken in termen van het geheel op niveau van een enkele maatregel, een eenvoudig voorbeeld van al dan niet denken vanuit een eenheid die we met entropie beschrijven. Dit gaat over de effecten van de zognaamde "slimme meter". Daar is ongeveer 1,5 miljard aan uitgegeven, helaas zonder na te denken over het feit dat de samenleving iets anders is dan de optelsom van de individuen, wat door entropie wordt beschreven. In het artikel "Slimme meter zorgt voor stroomstoring" in de Trouw van 31/07/15 lezen we: >>Onderzoekers aan de universiteit van Bremen hebben de alarmbel echt hard laten luiden voor de slimme meter. Die dreigt namelijk precies datgene te gaan veroorzaken wat hij moet voorkomen: stroomuitval. De theorie leek zo helder. Maak stroom duurder als er weinig wordt opgewekt en zorg er via de slimme meter voor dat wasmachines, drogers en andere stroomvreters niet gaan draaien als de stroom duur, dus schaars, is. Op die manier voorkom je dat een te grote vraag voor stroomstoringen gaat zorgen.

De eerste helft van de theorie klopt, aldus de mensen in Bremen: bij dure stroom laat iedereen zijn wasmachine uit. Maar het uitstellen van een wasbeurt, of het opladen van een elektrische auto, kan niet eeuwig duren. En ondertussen bouwt zich in afwachting van goedkopere stroom een steeds grotere berg was op. Zodra de stroomprijs iets zakt, besluiten duizenden 'slimme' wasmachines alsnog om te gaan draaien. De plotselinge enorme stroomvraag is te veel voor het net en de stroom valt uit...

Volgens professor Stefan Bornholdt en zijn team hebben onderzoeken naar slimme meters zich tot nu toe gericht op wat individuele consumenten zouden doen om de stroomkosten te verlagen. Hij heeft daarentegen onderzocht wat er gebeurt als miljoenen consumenten tegelijk proberen van voordelige stroom te profiteren. En dan gaat het dus mis.<<

(Bron: Slimme meter zorgt voor stroomstoring, Trouw, Vincent Dekker − 31/07/15, http://www.trouw.nl/tr/nl/5151/Vincent-wil-zon/article/detail/4109963/2015/07/31/Slimme-meter-zorgt-voor-stroomstoring.dhtml)

Het is heel eenvoudig om dit te begrijpen en toch lijkt het dat dit aspect niet is meegenomen bij de beslissing om 1,5 miljard euro uit te geven. Denken dat het individuele niveau een model is voor de samenleving is de fundamentele denkfout die het Neo-Liberalisme kenmerkt, maar niet alleen de Neo-Liberalen maken die fout. De "snuffel-meter" levert veel informatie en een oplossing voor het geschetste probleem is snel bedacht. Bijvoorbeeld het bedrijf Greeniant (http://www.greeniant.net) levert op basis van technologie van een verlopen patent cloud gebaseerde analyse van de energiegebruiksinformatie die per 10 seconden wordt vastgelegd en elk kwartier door de slimme meter kan worden verzonden. Op basis van die informatie kan je zo een systeem bedenken dat de beschikbare energie verdeelt en is het voorgaande doemscenario zo opgelost, maar daar gaat het het hier niet om. Het boeiende is hier dat niemand bij invoering rekening met dit eenvoudig voorstelbare aspect lijkt te hebben gehouden. Een voor de hand liggende oplossing is overigens eigenlijk juist wel weer boeiend, want dan wordt duidelijk dat het alleen werkt indien er een collectief bewustzijn van de beschikbaarheid van energie en de vraag bestaat. En daarvoor is communicatie en synchronisatie noodzakelijk. In dit voorbeeld zien we dat het geheel meer is dan de som van de delen. Zodra dat wordt erkend kan er pas een effectief beleid worden geformuleerd.

3) Het concept entropie blijkt ook toepasbaar op het verklaren van het gedrag van kiezers. Het onderzoek The Political Entropy of Vote Choice: An Empirical Test of Uncertainty Reduction van Jeff Gill laat zien dat het gedrag van kiezers verklaard kan worden met de basisstelling van de informatietheorie. Kiezers geven hun stem aan de kandidaat die op basis van de minste moeite de meest onzekerheid wegneemt. De kandidaat die technische gezien het beste informatie-rendement biedt maakt de meeste kans om winnaar te worden, helaas zegt dat niets over de kwaliteit van die informatie. Het volgende is wat Rober Ley in 1942 over Adolf Hitler zei: „Weshalb liebt der deutsche Mensch Adolf Hitler so unsagbar? Weil er sich bei Adolf Hitler geborgen fühlt. Das ist es, das Gefühl des Geborgenseins, das ist es. Geborgen! Der Führer nimmt deine Sorgen und trägt sie, der Führer übernimmt seinen Schutz, beschützt ihn. Und der Führer gibt ihm Kraft.” - Robert Ley im Haus Siemens, 6-2-1942. Populistische politiek biedt geborgenheid en veiligheid, het neemt op de meest eenvoudige manier zoveel mogelijk onzekerheid en zorgen weg, het biedt bescherming en geeft virtuele kracht.

Populistische politiek berust op de perceptie van verlaging van entropie, de kiezer neemt het waar alsof de kandidaat de entropie van de samenleving voor hem/haar optimaal herstelt (verlaagt). Feitelijk is dat ook de belofte van de vertegenwoordigende liberale democratie. Populistische politici bieden (te) eenvoudige stellingen die bij de doelgroep met weinig moeite veel onzekerheidsbeleving wegneemt. Het werkt uiteraard het beste als de perceptie van onzekerheid maximaal is terwijl die wordt weggenomen. Naarmate de onzekerheid op één onderwerp kan worden geprojecteerd kan die ook effectiever worden weggenomen.

Dat het grootste deel van de kiezers niet over een mentaal model van de samenleving beschikken op basis waarvan zinvolle beslissingen kunnen worden genomen is de zwakte van de democratie. De "financiële crisis van 2008" wordt toegeschreven aan een foute beoordeling van de mate van rationaliteit van beleggers, de dominante theorie van de economie was en is nog steeds gebaseerd op een aangenomen maar niet bestaande rationaliteit van de mens. Die crisis heeft aandacht voor "behavorial economics" opgeleverd, maar verder is geprobeerd zo weinig mogelijk te veranderen aan de gang van zaken in de virtuele economie van de financiële wereld . Wat in mijn ogen de "politieke crisis van 2016" kan worden genoemd, met als karikatuur Trump's verkiezing tot president van de USA, berust op dezelfde foute aannames ten aanzien van de kiezers in de theorie en praktijk van de liberale democratie. Kiezers kiezen niet rationeel, zie bijv.: Democracy for Realists, Achen & Bartels, Princeton University Press, 2016. Een politiek systeem dat is gebouwd op aannames van een rationele kiezer vormt minstens net zo'n gevaar voor de samenleving als een economisch systeem dat is gebouwd op foute aannames ten aanzien van de mens. De liberale democratie heeft onder andere in 1933 in Duitsland en in 2016 in de USA haar gevaarlijke kant heel duidelijk getoond, dat kan niet zonder gevolgen blijven. Het vraagt ook een substantiële inspanning van een burger om een enigszins compleet model van de samenleving te vormen en te onderhouden. En het is voor de modale burger niet zo zeker wat die inspanning oplevert bovenop meer verbijstering over de gang van zaken. In zekere zin zijn alle politici noodgedwongen populisten, als je het hele verhaal wil uitleggen en begrijpen kost het teveel energie. Dat niet iedereen alles zelf hoeft te beoordelen is een gegeven en ook een kracht van de vertegenwoordigende democratie. Een reële politiek is gebaseerd op een eerlijk en realistisch model van de samenleving, de boodschap kan eenvoudig zijn maar de motivatie mag niet tekort schieten. Populistische politici doen geen moeite een zinvol mentaal model te schetsen en over te dragen, ze doen wat nodig is om stemmen te winnen en de achterliggende agenda door te voeren. Een agenda die over het algemeen opgesteld wordt volgens het principe dat wie betaalt, bepaalt. Zowel de "hack" van de democratie in 1933 in Duitsland en in 2016 in de USA kan als gelukt worden beschouwd omdat er zonder enige restrictie werd geroepen wat nodig was om te winnen, en leugens niet uit de weg zijn gegaan om anderen in een kwaad daglicht te stellen. Ook de achterliggende agenda vertoont grote overeenkomst, de belangen en ideologie van de financieel krachtigste partijen staan centraal.

Motivatie

Alhoewel het begrip entropie mij al jaren vanuit de natuurkunde en meer speciaal vanuit Shannon's informatietheorie bekend was, is pas stukje bij beetje tot me doorgedrongen dat dit het concept is op basis waarvan in vrijwel elke context een samenhangende en vrijwel altijd kwantificeeerbare analyse kan worden uitgevoerd en een concreet en navolgbaar model kan worden gemaakt. Vrijwel alles (of alles?) lijkt op het hoogste abstractieniveau begrepen te kunnen worden vanuit het concept entropie. De aanleiding tot een sprong in mijn denken was de vraag waarom er negatieve gevoelens en een zeker aspect van gevaar zijn verbonden aan het doormaken van een ervaring van absolute eenheid. Arnold van Gennep stelt dat in Les Rites de Passage als een centraal thema voor en beschrijft deze onzekerheid uitgebreid en plaatst het ritueel in de context van hulp daarbij. De Bardo Thödol (Tibetaans Dodenboek) is een voorbeeld van een concrete uitwerking van een Rite de Passage, het beschrijft dit proces ook nadrukkelijk vanuit de doelstelling om hulp te bieden bij de valkuilen en angsten tijdens het doormaken van een dergelijke ervaring. Ook het Mysterie van Eleusis kan één op één als een rite de passage en hulp bij de geassocieerde angsten worden begrepen, alle teksten uit die tijd wijzen daarop. Maar daarmee is nog niet beantwoord wat het is dat die angst veroorzaakt. Het antwoord kwam van de volgende zin in het boek Decoding Reality van Vlatko Vedral "Therefore, a disclaimer is possibly appropriate here: should the reader wish to continue reading about the Second Law, they do so at their own risk and I accept no liability." (p 62) De volgende opmerking van Solon T. Kimball in de vertaling van Les Rites de Passage maakt het verband met entropie impliciet duidelijk: >>Van Gennep saw “regeneration” as a law of life and of the universe: the energy which is found in any system gradually becomes spent and must be renewed at intervals. For him, this regeneration is accomplished in the social world by the rites of passage given expression in the rites of death and rebirth.<< Van Gennep verwijst in zijn geschriften naar natuurkunde en thermodynamica, dus dat verband mag zeker worden gelegd. De combinatie van deze twee teksten maakte mij duidelijk dat het concept entropie ook van toepassing is op de Ervaring van Absolute Eenheid en de sociaal/psychologische consequenties daarvan. Ook werd via de Eleusinische link duidelijk dat het bevatten van entropie en democratie onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. Van Gennep spreekt over de noodzaak om de entropie van de samenleving te herstellen en ziet het overgangsritueel als de weg daartoe. Edith en Victor Turner hebben het sociale belang van collectief beleefde liminaliteit verder uitgewerkt. In mijn beleving is het essentieel voor het beleven van absolute eenheid om enig begrip te hebben van entropie en vooral ook voor de creatieve kant daarvan. Naar mijn mening komt de mogelijk negatieve beleving van een ervaring van absolute eenheid voort uit een eenzijdige focus op de destructieve kant van entropie. Monomane focus op de creatieve kant komt ook voor, maar wordt in mindere mate en onterecht niet als gevaar ervaren. Theoriën die de scheppende kant van entropie schetsen, benadrukken en als een geheel met de destructieve kant plaatsen zijn daarom van belang voor het voorbereiden op dergelijke ervaringen, het begeleiden daarvan en het naderhand plaatsen en verankeren van de ervaring. Het enige dat ik er naar mijn beste weten zelf heb bedacht is om te spreken over entropie van de voltooide geschiedenis en entropie van de toekomstige geschiedenis, en om het "nu" en het "ik" te zien als het raakvlak tussen die twee en creativiteit in die context te duiden. Daarmee kwam politiek voor mij ook op het raakvlak tussen die twee geschiedenissen te liggen. Enig zoeken op Internet leverde vervolgens de namen op van: Boyd, Bailey, Kümmel, Harte, etc. (zie literatuurlijst) Maar ook "Quantum Social Science" waarin entropie niet nadrukkelijk wordt benoemd, maar wat gezien de invalshoek en aard van de modellen ook tot deze visie gerekend kan worden. De concrete toepasbaarheid en het wezenlijk nieuwe en beter bij de werkelijkheid aansluitende karakter van analyses en modellen op basis van entropie en kwantum mechanica maken dat deze invalshoek voor concrete politiek van belang is. Daarbij biedt het een specifiek, samenhangend en evidence-based zicht op zingevingsconcepten en sociaal/psychologische vraagstukken en beleid. Het werd duidelijk dat entropie de basis vormt van een samenhangende visie waarmee concrete modellen gemaakt kunnen worden die wezenlijk anders zijn de gebruikelijk en de werkelijkheid beter modelleren en tot betere politiek beslissingen kunnen leiden, zoals John Boyd al in 1976 opmerkte in Destruction and Creation. Entropie als basis van een politieke visie is niet nieuw, Jeremy Rifkin en ander milieuactivisten hebben de negatieve kant van entropie al tientallen jaren geleden ontdekt. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw was ik zelf betrokken bij ecologische winkels, dat denken is mij niet onbekend. Maar zonder nadruk op de positieve kant van entropie is de entropie-invalshoek niet compleet en politiek gezien terecht ten dode opgeschreven. Het idee om de mens tegenover het milieu te zetten heeft voor mij geen betekenis omdat de mens en alles wat deze doet en voortbrengt ook voortkomt uit de natuur. Denken over politiek kan niet zonder ook na te denken over de rol van zingeving in de samenleving. In de afgelopen jaren heb ik veel aandacht besteed aan het bestuderen van het Derde Rijk, vooral aan het ontstaan en de sociaal/psychologische kant. Ook daarbij lijkt de entropie van de samenleving een zinvolle ingang. Uit dit alles heb ik nu in 2015 de conclusie getrokken dat 40 jaar Stichting Paraplu en nadenken over een beter bij de werkelijheid aansluitende politieke visie tot een resultaat heeft geleid en dat er een nieuwe samenhangende en relevante politieke lijn van denken benoemd kan worden. Bij de visie gaat het maar om een kleine originele denkstap en het bestaat vrijwel geheel uit de combinatie van gedachten van anderen, maar hoe zou het anders ook maar iets waard kunnen zijn. De politieke visie komt er op neer dat het begrip entropie centraal wordt gesteld, vooral ook bij het analyseren/modelleren ten behoeve van het nemen van concrete beslissingen. De essentie van mijn denken bestaat er uit dat het van belang is om het duiden van de voltooide geschiedenis zodanig te vereenvoudigen dat het aantal mogelijke toekomstige geschiedenissen zo ruim mogelijk is. Maar het idee zelf iets relevants nieuws te hebben bedacht is vrijwel zeker een uiting van een gebrek aan kennis of een teken dat het idee niet zo goed is. De kans dat het daadwerkelijk nieuw en relevant is, is uiterst gering maar per defintie ook niet afwezig. Daarbij heeft het feit dat ik autodidact ben één voordeel tegen over de vele nadelen en dat is dat ik door mijn gebrek aan reputatie niet aan één vakgebied gebonden ben. Omdat ik niets weet, mag en kan ik overal over nadenken. En of die gedachten iets waard zijn blijft altijd ter beoordeling van de anderen. Uiteindelijk is de kwaliteit en toepasbaarheid van de gedachte van belang en niet wie het heeft geopperd.

Ten slotte

  • Naast de toepasbaarheid bevalt het esthetische aspect van de invalshoek van entropie ook. En de esthetische kant van een politieke opvatting is belangrijk. Het feit dat er geen fundamenteel onderscheid in de samenleving ten grondslag ligt aan deze politieke opvatting bevalt. Het is een analyse van de samenleving vanuit een eenheidsgedachte die verder reikt dan een simpele "Volksgemeinschaft". De eenheid die wordt voorgesteld is geen vorm van samen tegen de rest en ook niet bedoeld om iedereen hetzelfde te laten denken.
  • Dat deze visie het Scheermes van Ockham overleeft is relevant, er wordt geen nieuwe kracht of macht voorgesteld, er wordt niets nieuws bij verzonnen. En meer dan dat, de entiteiten worden in deze visie niet alleen niet nodeloos vermenigvuldigd, deze visie stelt ook waarom dat altijd en in alle gevallen niet wenselijk is. Het scheerrmes is een goed instrument om te zien of iets in lijn is met de hier gepresenteerde visie.
  • Entropie is er niet als begrip bijgehaald om marketing redenen, daarvoor is het te complex, dat zal duidelijk zijn.
  • Bij deze visie gaat het niet om een buitenissige privé opvatting, het is een breder gedragen idee zoals uit de bronnen blijkt. De definitie en toepasbaarheid van het concept "entropie van de samenleving" zijn niet afhankelijk van deze poging om het met een korte beschrijving te verduidelijken, zie de bronnen voor meer informatie.



Voor mij is de samenvatting van dit verhaal gelegen in het al vaker aangehaalde citaat van John Boyd en vooral de laatste woorden: "Paradoxically, then, an entropy increase permits both the destruction, or unstructuring, of a closed system and the creation of a new system to nullify the march toward randomness and death." "Taken together, the entropy notion associated with the Second Law of Thermodynamics and the basic goal of individuals and societies seem to work in dialectic harmony driving and regulating the destructive/creative, or deductive/inductive, action that we have described herein as a dialectic engine. The result is a changing and expanding universe of mental concepts matched to a changing and expanding universe of observed reality. As indicated earlier, these mental concepts are employed as decision models by individuals and societies for determining and monitoring actions needed to cope with their environment—or to improve their capacity for independent action."

Pp 2b Slide40.JPG
Pp 2b Slide41.JPG
Pp 2b Slide42.JPG

Bronnen

Entropie

  1. Destruction and Creation, John R. Boyd
  2. A Student's guide to Entropy, Cambridge, Don S. Lemons
  3. Entropy and the Second Law, World Scientific, Arieh Ben-Naim.
  4. Discover Entropy and the Second Law, World Scientific, Arieh Ben-Naim.
  5. Entropy - God's Dice Game, Oded Kafri, Hava kafri
  6. Entropy Demystified - Potential Order, Life and Money, Valery Chalidze
  7. entropysite.oxy.edu Frank L. Lambert over entropie



Toegepaste entropie

  1. Social Entropy Theory, Kenneth D. Bailey, SUNY Press, 1990
  2. On the Entropy of Social Systems: A Revision of the Concepts of Entropy and Energy in the Social Context
  3. Social Entropy Theory, Macro Accounting, and Entropy Related Measures, G. A. Swanson, Kenneth D. Bailey
  4. The Political Entropy of Vote Choice: An Empirical Test of Uncertainty Reduction, Jeff Gill, Cal Poly University, 1997
  5. The Second Law of Economics, Energy, Entropy, and the Origins of Wealth, Reiner Kümmel, Springer, 2011
  6. Debunking Economics 2'nd Ed., Steve Keen, Zed Books Ltd, 2011
  7. Minsky - System dynamics program with additional features for economics, Steve Keen
  8. Maximum Entropy And Ecology: A Theory of Abundance, Distribution, and Energetics, John Harte, Oxford University Press, 2011
  9. Teaching end Ethics in Complexity Science: The Ethics of Absolute Unitary Being, Joyce Mgombelo, Brock University, 2006
  10. Causal Entropic Forces, Physical Review Letters, A.D. Wissner-Gross, C.E. Freer, 2013
  11. Life, Information, Entropy, and Time: Vehicles for Semantic Inheritance, NIH, Antony R. Crofts
  12. Probability distributions and maximum entropy, Keith Conrad University of Connecticut, Department of Mathematics
  13. Entropy: A New World View, Jeremy Rifkin & Ted Howard, Viking Press, 1980
  14. nexialinstitute.com Social entropy
  15. Hmolpedia - Encyclopedia of Human Thermodynamics, Human Chemistry, and Human Physics
  16. northeastern.edu Matthias Ruth
  17. wikipedia Social entropy
  18. wikipedia Kenneth D. Bailey
  19. wikipedia Thermoeconomics



Gerelateerde informatie

  1. Rites of Passage, Arnold van Gennep / Translation project: Solon T. Kimball, the University of Chicago Press
  2. Decoding Reality, Oxford University Press, Vlatko Vedral
  3. Quantum Social Science, Emmanuel Haven & Andrei Khrennikov, Cambridge
  4. The Information, Vintage, James Gleick
  5. Art and Anarchy, Edgar Wind



Video



De volgende video van Steve Keen geeft een goed inzicht in entropie en economie zoals Kümmel ook heeft gedefinieerd. Keen stelt het "Minsky" modelleerprogramma ter beschikking zodat met de theorie geexperimenteerd kan worden. De complexe berekeningen zoals van Kümmel zijn hiermee goed uitvoerbaar.


Production, Entropy and Monetary Macroeconomics

Een aantal van de volgende presentaties hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat het geen gemakkelijk te volgen verhalen van goede presentatoren zijn. Maar dat neem niet weg dat het wel goede informatie kan bevatten. Het is ook niet zo dat ik het zonder meer met alles eens ben, gelukkig biedt het concept ruimte voor interpretatie. Maar er is ook een ander gemeenschappelijk punt en dat is de kwantificeerbare aandacht voor het milieu bij economische en politieke beslissingen. Het toepassen van het entropie concept op de economie lijkt enigszins te leiden tot neo-communisme, maar het waarnemen van dezelfde symptomen hoeft helemaal niet te leiden tot dezelfde diagnose en/of therapie.

  1. What is Entropy? The Science Asylum
  2. Entropy MIT OpenCourseWare
  3. Entropy Confusion - Sixty Symbols, Professor Phil Moriarty talks about Entropy (again).
  4. Entropy and Information: In science and political economy Paul Cockshott
  5. Reiner Kümmel - The Second Law of Economics, Energy, Entropy and the Origins of Wealth
  6. Matthias Ruth on Entropy Law and Economics, Lee Kuan Yew School of Public Policy





De video van Steve Keen over "The Crisis: Sources and remedies a Minskian view" gaat niet direct over entropie, maar bouwt voort op deze analyse van de economie.



  1. Steve Keen on The Crisis: Sources and remedies a Minskian view



Zie ook:



Ted Talk

TED talk: David Christian: Grote geschiedenis.


Wissner-Gross TED talk A new equation for intelligence